Qurbonlik go‘shti qanday taqsimlanadi

Qurbon hayiti Ramazon hayitidan 70 kun o‘tgach, haj safari yakunida nishonlanadi. O‘zbekistonda bu bayram boshqa musulmon davlatlaridagi singari o‘tkaziladi: erkaklar masjidga borib, hayit namozini ado etadilar va qurbonlik qiladilar. Odatda qurbonlik uchun qo‘y so‘yiladi, ba’zan esa sigir yoki boshqa juft tuyoqli hayvonlar tanlanadi.

So‘yilgandan keyin go‘sht teng uch qismga bo‘linadi: bir qismini o‘zlariga olib qoladilar, ikkinchisini qarindosh-urug‘ va qo‘ni-qo‘shnilarga ulashadilar, uchinchisini esa muhtojlarga tarqatadilar. 

Kambag‘allarni mehmon qilish — sadaqa (xalq orasida xudoyi deb ataladi) — bu kunning eng muhim jihatlaridan biridir. Bunday xayrli ish insonni balo-qazolardan asraydi va oxiratda ajr keltiradi, degan e’tiqod mavjud.

Haj o‘rnini bosuvchi Samarqand ziyorati

Hammaning ham Makkani ziyorat qilishga imkoni yo‘q, biroq samarqandliklarning e’tiqodicha: agar Qurbon hayiti kuni Xo‘ja Abdi Darun maqbarasini yetti marta aylansangiz, bu Makka ziyoratiga teng bo‘ladi. Bu qoidaning diniy asoslari mavjud bo‘lmasa-da, ushbu an’ana mintaqada chuqur ildiz otgan. 

Xo‘ja Abdi Darun — Samarqandda avliyo sifatida e’zozlanadigan islom targ‘ibotchisi va olimi. U yurtimizda islom dinini yoygan dastlabki da’vatchilardan biri sifatida tan olinadi.

Palov va boshqa bayramona taomlar

Qurbon hayiti arafasida, Arafa kuni o‘zbek oilalari an’anaviy palov tayyorlashadi. Uni katta sopol yoki chinni kosalarga solib, qovurilgan qush-tili va bo‘g‘irsoq kabi pishiriqlar bilan bezatishadi. Qush-tili nomli pishiriqning ko‘rinishi chindan ham kichkina qush tumshug‘ini eslatadi, bo‘g‘irsoq esa qo‘y yog‘ida qovurilib, marhumlar xotirasiga bag‘ishlanadi.

Palovni yolg‘iz yeb bo‘lmaydi: uni albatta qo‘shnilarga ulashish, o‘z navbatida ulardan ham mazali taomlarni qabul qilish odat tusiga kirgan. Bu oilaviy va qo‘shnichilik aloqalarini mustahkamlaydi hamda bayramning yanada samimiyroq o‘tishini ta’minlaydi.

An’analar, nashidalar va shirinliklar

Ba’zi mahallalarda "vorislik" – qurbonlik qilish navbati saqlanib qolinadi: ilgari qurbonlik qilgan kishi birinchi bo‘lib qo‘y so‘yadi. Boshqa joylarda marosim faqat keksa imomning huzurida o‘tkaziladi va qurbonlikning o‘zi Ibrohim payg‘ambarning fidokorligini madh etuvchi she’riy nashidlar o‘qilishi bilan birga amalga oshiriladi.

Bayram vaqtida hammadan ham ko‘proq bolalar xursand bo‘lishadi. Faqatgina Qurbon hayiti kunlarida bozorlarda alohida o‘yinchoqlar va shirinliklar paydo bo‘ladi: yog‘och va tunukadan yasalgan shaqildoqlar, tunuka karnaylar, loydan yasalgan hushtak-o‘yinchoqlar, xo‘rozqandlar va yong‘oq-asalli batonchiklar.

Kelinning kiyim almashtirishi, ziyofat berishi va ta’zim qilishi

Agar juftlik Ramazon hayiti bilan Qurbon hayiti oralig‘ida nikohdan o‘tgan bo‘lsa, bayram kunlari yosh kelin uchunиalohida marosim tashkil etiladi. Qizning ota-onasi uning yangi uyiga turli taomlar olib keladi, kelin esa o‘z navbatida mehmonlar uchun katta dasturxon yozadi.

Ammo bayramning asosiy qismi biroz keyinroq boshlanadi: kelin yana to‘y libosini kiyib, xuddi nikoh kunidagidek mehmonlar oldida an’anaviy ta’zim — kelin salom qiladi. Nikohgacha u ko‘plab milliy liboslar tayyorlaydi va to‘ydan keyingi dastlabki qirq kun ichida ularning har birini kiyishga harakat qiladi. Qurbon hayiti kuni esa kelin yana shu liboslarini kiyadi va mehmonlarga sepidagi barcha boyliklarni namoyish etish uchun har bir necha daqiqada kiyimlarini almashtirib turadi.