O‘zbekistonda
mahalliy va xorijlik sayyohlarga qulayliklar yaratish maqsadida yo’l-transport
infratuzilmasi yangilanmoqda. Mamlakatda viloyat markazlarini poytaxt bilan
bog‘laydigan bir qancha yangi aviakompaniyalar paydo bo‘ldi. Temir yo'llarni
modernizatsiya qilish jarayonida - 2026-yilda Toshkent-Xiva tezyurar poyezdlar
qatnovini yo‘lga qo‘yish rejalashtirilmoqda.
O’zbekiston hududida bir shahardan ikkinchisiga samolyot, poyezd yoki
avtobusda sayohat qilish mumkin. Toshkent va Qoraqalpog‘iston poytaxti
o’rtasidagi masofa esa 1091 kilometr. Bu masofani kupeda yoki samolyot salonida
emas, balki C sinfidagi tor sedanda bosib o'tish fikri esa ko’pchilikka xush
kelmaydi, albatta. Lekin
“Cobalt”, “Gentra” va “Nexia” - aeroport yoki temir yo‘l kassasi bo‘lmagan
joylarda yo’lovcilarning og’irini yengil qiladi.
Poytaxtdan viloyat markazlariga
Nukusga ikki tomonlama ekonom yo’lovchi chiptasi taxminan
1-1,5 million so’m bo’lib, o’rtacha ish haqi 5,8 million bo’lgan insonlar uchun - bu juda katta
mablag. Bundan tashqari oziq-ovqat,
kommunal to‘lov va kredit xarajatlari bo’lgan har bir oilada ortiqcha 100
dollar topilishi oson emas.
Bir qarashda viloyatlararo taksilar boshqa transport
turlariga nisbatan arzondek tuyiladi. Mashinada bir kishilik joy taxminan 250
ming turadi, biroq talab boshqa transport vositalriga nisbatan yaqqol ko'p
bo'lganligi sababli joylar tez to’ladi. Avtobuslar soni esa juda oz bo’lib,
chipta narxi 175 mingdan boshlanadi. Shunga qaramay odamlar ko'pincha avtobus
yo'lagidan (o'rindiq emas)
joy egallashadi.
Nukusdan Toshkentga ketayotgan avtobus saloni. Foto: Feride Maxsetova
Viloyatlararo taksilarda bir kishilik o'rindiq 250 dan 350
minggacha turadi. Qimmatmi? So'zsiz.
Ammo ko’p hollarda yo’lovchilar uchun yagona transport turi taksi bo’lib qolmoqda. Toshkentdan
Nukusga taksida borish nafaqat uzoq (taxminan 15 soat), balki xavfli ham.
Haydovchilar rulda uxlab qolishlari yoki baxtsiz hodisalar sodir bo'lish xavfi ko'proq. May oyi oxirida
Qoraqalpog‘iston axborot vositalarida avtoyo‘lda sodir bo‘lgan yirik
avtohalokat oqibatlari aks etgan video paydo bo‘ldi.
2022-yilda esa Ichki ishlar vazirligi tomonidan viloyatlarlararo avtobus
yo‘nalishlari va taksilar narxlarini pasaytirish chora-tadbirlari
o’tkazildi.
Huquq-tartibot idoralari xodimlari avtoturargohlarni aylanib chiqib bayram oldi
narxlarni o’rganib chiqishdi. Ma'muriy choralar ham dinamik raqamlarga ta'sir
qilmadi - dam olish va bayramlarda taksilar narxi ikki, uch, hatto to'rt
baravarga oshdi.
"Pyatak" Nukus va boshqa
shaharlarga qatnovchi taksilar turargohi Toshkentning janubi-gʻarbidagi
“Bek-Baraka” bozori yonida joylashgan. Turargohda avtomobillar piyodalar
yo'lakchasi bo'ylab tizilib turadi. Yo’nalish oldindan belgilanmagan bo’lsa ham
manzil aniq - Nukus. Yo'l haqi joyida haydovchi bilan kelishib, joylar to’lishi
bilan yo’lga chiqiladi
Biz yangi “Cobalt”ga chiqib, Nukusga yo’l oldik. Mashina
yukxonasi boshqa jo’natmalar bilan to’la edi. Haydovchining tushuntirishicha,
yo‘lovchi tashish bilan yo’l xarajatlarini qoblab bo’lmaydi – har shahobchada
yoqilg‘i quydirish 80-100 ming so‘m turadi.
Oddiy shaharlararo taksi shunday ko‘rinishga ega. Foto: Feride Maxsetova
— “Bir-eki, ana jaqtan tag’i ekeu. 350, 450 analar 350 den i
500 min’ pochta, (Bir, ikki joydan yana yo’lovchi olaman. Har bir pochta 350,
450 va bu 350 va 500 mingdan) — haydovchi shunday deb yo‘l haqini kelishib
oladi. "Pochta" - bu
boshqa transportda jo'natish noqulay bo'lgan posilka va paketlardir.
Yo'l davomida 5-6 yoqilg’i quyish shoxobchalarida to’xtab o’tamiz.
Mirzacho’l
Yo’lda Kegeyli dagi Xitoy zavodida tovuq yemlarini
qadoqlash bilan shug‘ullanuvchi andijonlik yigit bizga qo’shildi. Uning
aytishicha, Andijondan Nukusgacha bo‘lgan yo‘l juda uzoq (yo’lovchi poyezdida
deyarli bir kun) — iyun jaziramasi esa yo’l azobini chidab bo’lmas darajaga
olib keladi.
Taksi avvalo, Sirdaryo viloyatining ma’muriy markazi
Gulistonda to’xtadi. Viloyat markazida uylarning arxitekturasi eʼtiborni
tortadi. O'zbek uylarida derazalar ichkariga qarab quriladi yoki umuman
qurilmaydi. Nukusda esa uy derazalaridan butun shahar ko’rinib turadi.
Yonida laylaklar uya qurgan yoqilg‘i quyish shoxobchasida
“Cobalt”ga o‘nlab litr benzin quyildi. Endi esa Qozog‘iston bilan chegaradosh
bo’lgan Gagarin shaharchasiga yo’l olamiz.
Sirdaryoning mo‘jaz manzaralari. Foto: Feride Maxsetova
Cobaltda — 15 soat
Uzoq masofalarga yuk tashuvchi haydovchilar odatda
radiostantsiyalar yordamida muhim ma'lumotlarni almashishadi va bir-biridan yordam
so'rashadi. Haydovchimiz ham shunday qildi, faqat telefon orqali: hamkasblari
qayerda ekanliklarini, qancha yo‘lovchi olib ketayotganliklarini, yo’ldagi
radarlar va kameralar haqida ogohlantirib bordi.
Agar shahar haydovchilari agregator to'lovlari va yoqilg'i
narxidan aziyat cheksa, viloyatlararo haydovchilar uchun asosiy muammo - bu
yo'l kameralaridir. Chunki tezlikni oshirib yuborish natijasida jarimalar
ba'zan millionlab so'mga keladi.
Taksi haydovchisi haftasiga o’rtacha uch yoki to'rt marta
shahardan-shaharga qatnaydi. Nukusga yetib borgandan keyin yo‘l chetida yoki qarindoshlarinikida
dam olib, darhol Toshkentga qaytadi. Bu ishda na jadval, na dam olish kuni bor.
Hech kim safar oldidan haydovchidan sog‘lig‘i, qon bosimi, necha soat uxlagani
haqida so‘ramaydi.
Uyquchanlik bilan kurashishda haydovchilar qahva, energetik
ichimliklar va baland musiqani tanlaydi.
Bizning haydovchimiz, taxminan 27 yoshli yigit,
yillar davomida baxtsiz hodisalarga qarshi ko’nikma hosil qilganini aytdi.
Uning birinchi baxtsiz hodisasi o'n olti yoshida "Jiguli" rulida sodir
bo’lgan. Ko'prikdan uchib ketib, daryoga qulaganda qutqaruvchilar haydovchi
vafot etgan deb o’ylashgandi.
– Suzib chiqib “Tirikman men”, – dedim, – deb kuladi u.
Foto: Feride Maxsetova
Keyinroq yana bir og‘ir baxtsiz hodisa ro‘y bergan ekan —
mashinasi yo‘ldan chiqib ketib, to‘siqqa borib ag‘darilgan. Haydovchimizning
aytishicha, u o'limdan qo’rqmaydi, lekin ota-onasi yolg’iz qolishidan xavotir
oladi. Ota-onasi uni xatarlardan asrasin deb - bir hovuch emas, butun bir qadoq
tuz berishgan ekan.
Yo'l yoqasidagi kafe
Besh soatdan keyin taksi Jizzax yaqinidagi yo‘l chetida
joylashgan kafe oldida to‘xtaydi. AQShda bunday muassasalarda an’anaviy
gamburgerlar, Rossiyada - pelmen va psevdo-kavkaz taomlari, Kavkazda - xinkali,
churchxela va
mashina haydamaydiganlar uchun spirtli ichimliklar sotiladi. Bu yerda esa menyu
shashlik, palov, lag‘mon va sho’rvadan iborat.
Bu yerda 1 kishi uchun shashlik 25 ming so‘m, ichimliklar va
osh esa 63 ming so‘m turadi.
Gagarin shahridan mashinaga o’tirgan er-xotin narxlarni
eshitib biroz sergak tortdi. Ikkinchi farzandiga homilador ayoli
seriallardagidek hayotini hikoya qila ketdi:
— To‘rtko‘llikman, Xorazmga kelin bo’ldim. Qaynonam tinchlik
bermadi: baqirib urushardi.
Ajralishga majbur bo’ldim. Opam qoraqalpoqqa turmushga chiqdi — shu orqali men ham ikkinchi bor turmushga chiqdim. U
asli Gagarin shahrida tug’ilgan. Hozir Nukusga — opamning yoniga ketyapmiz.
Yo‘l bo‘yidagi kafelar estetikasi. Foto: Feride Maxsetova
Yana yo’lga otlandik. Oldinda hali to'qqiz soatlik yo'l bor.
Mashina 130 km/soat tezlik bilan Samarqand, Navoiy va Buxoro viloyatlarini
ortda qoldirdi. Tungi soat ikkida haydovchi mashinani yo'l chetiga qo'yib, bir oz uxlab dam olishni taklif
qildi. Yonimizdan vaqti-vaqti bilan mashinalar o'tib ketishardi. Sokin sahroda
hammamiz uyquga ketdik.
Ertasiga esa Qoraqalpog’istonga kirib keldik. Haydovchi Beruniyda
oxirgi marta benzin olish uchun to’xtadi. Shu yerdan Nukusgacha - 146 kilometr.
Qoraqalpog‘iston nafaqat turistik diqqatga sazovor hudud,
balki qadim tarixiga, o’z an’ana va qadriyatlariga ega bo‘lgan maskandir. Buni chang bosgan va
quruq dashtlarni jaziramada soatlab bosib o’tgachgina, anglash mumkin.
Ehtimol, ana shu sabab, xalqimiz hali hamon viloyatlararo
taksilardan foydalanmoqdadir.