Toshkent — non shahri

1917-yilda Oktyabr inqilobi va undan keyingi fuqarolar urushidan so‘ng Markaziy Rossiyada yuz bergan ocharchilik, vayronagarchilik va savdo-sotiqning pasayishi uzoq Osiyoni yer yuzidagi jannat orzusiga aylantirdi. Yozuvchi Aleksandr Neverovning 1923-yilda nashr etilgan qissasi “Toshkent – non shahri” deya nomlangan edi. Uning qahramoni – 12 yoshli Mishka Dodonov och qolgan oilasini boqish uchun Volga bo‘yidagi qishloqni tark etib, Toshkentga boradi va u yerda g‘alla evaziga jismoniy mehnat qiladi.
U qo‘shnilaridan Toshkentga poyezdda borish mumkinligi haqida eshitadi hamda ko‘plab sarguzashtlar osha ertaknamo shaharga yetib boradi:
“Bog‘lar yonidan ikkita bahaybat g‘ildirakli g‘aroyib, misli ko‘rilmagan aravalar o‘tib borardi. Dumlari va yollari shaqildoq bilan chiroyli qilib bezatilgan bo‘rdoqi otlardan qongiroq ovozi kelardi. Mishka atrofga nazar solgandi, boshiga savatlar qo‘ndirib olgan odamlar ruschaga o‘xshamagan tilda gaplashib ketayotganining guvohi bo‘ldi. Savatlarning yog‘ochli tirqishlaridan turfa olmalar, qora va yashil boshli mevalar, katta oppoq nonlar va yana allanimalar ko‘rinib turardi.— Zo‘r yashasharkan-a! — o‘zicha o‘yladi Mishka, qurib qolgan va ochlikdan bo‘shashgan lablarini yalab”.

image
Toshkent — non shahri (Aleksandr Neverov asari muqovasidan lavha).
O‘shanda qora bozor Rossiyani tom ma’noda qamrab olgandi: “qop ko‘targan” karvonlar farovon hayot kechirayotgan janubga, Osiyoga borib qaytardi. Sobiq Ittifoq oziq-ovqat xalq komissarligi hisobotiga ko‘ra, aholi iste’mol qiladigan oziq-ovqat mahsulotlarining 60 foizgacha qismi aynan shu yo‘l bilan, davlat tomonidan tartibga solinmagan narxlarda olib kelinardi.
Oziq-ovqat inqirozi faqat YIS – bolsheviklar tomonidan savdo va oziq-ovqat sanoatida xususiy sektorga ishlash uchun ruxsat berilgan yangi iqtisodiy siyosat tufayli yengib o‘tildi. Yomg‘irdan keyingi qo‘ziqorinlarga o‘xshab poytaxtlar va yirik shaharlarda xususiy restoranlar paydo bo‘ldi, bozor savdosi gullab-yashnadi. Sovetlar davridagi O‘rta Osiyodan yetkazib berilgan un, guruch, sabzavot evaziga mamlakat markazida oziq-ovqat mahsulotlari taqchilligi bartaraf etildi.

Umumiy ovqatlanish joylariga palov keldi

1920-yillarning oxiriga kelib Sovet Ittifoqida hayot asta-sekin izga tusha boshladi. Oshpazlik kitoblarining paydo bo‘lishi buning yorqin dalilidir. Inqilobdan keyingi dastlabki o‘n yillikda asosan kartoshka po‘stidan quymoq tayyorlash yoki lavlagi bargidan unumli foydalanish bo‘yicha qo‘llanmalar nashr etilardi.
1927-yilga kelib esa, masalan, Katerina Dedrinaning “Gaz plitasi va primus ustidagi oshxona” asari chop etildi. U davrning o‘tkinchi tabiatini hammadan ham ko‘ra yaxshiroq tasvirlab bergan edi. O‘z mazmuniga ko‘ra, kitob endi harbiy kommunizmning zerikarli uslubidan uzoqlashib, nafaqat pazandachilikka, balki biror-bir ijod mahsulidan bahramand bo‘lishga qaratilgandi. Shu bilan birga unda o‘sha murakkab davrning ta’siri ham bor edi.
Ajablanarlisi, unda Osiyo pilavi (palov) ham uchraydi. Uning retsepti ancha sodda bo‘lsa-da, lekin bu oddiy xalqning ushbu taom bilan tanish bo‘lganini bildiradi.
image
Umumiy ovqatlanish sohasida ham o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. 1920-yillarning ikkinchi yarmidan Rossiyada fabrika-oshxonalar — kuniga bir necha ming ishchi va xizmatchilar qornini to‘ydirishga qodir yirik korxonalar ochila boshladi. Oq dasturxon yoyilgan toza stollardan tortib, oshxonalardagi metall texnika — qozonlar, gaz pechlar, idish yuvish mashinalarigacha barchasi yangi va o‘zgacha uslubda edi. Ishlab chiqarishni avtomatlashtirish jarayoni foyda bilan tejamkorlik uyg‘unlashgan yagona retseptlarni ham talab qilardi.
Bunga javoban “Umumiy ovqatlanish korxonalari uchun to‘plamlar” paydo bo‘ldi. Ular sotsialistik tuzum davrida turli variantlarda qayta-qayta nashr etilgan, bu kabi to‘plamlarning birinchisi 1937-yilda chop etilgan edi. Unda “qo‘y go‘shtidan tayyorlangan palov”ni ham uchratish mumkin. Ya’ni bu taom o‘sha vaqtlardayoq Minskdan Vladivostokkacha bo‘lgan umumiy ovqatlanish muassasalari menyusiga kiritilgandi.
Shuni ham unutmaslik kerakki, kollektivlashtirish asta-sekin O‘rta (Markaziy) Osiyoning qishloq va ovullariga ham kirib bordi. Kolxoz va sovxozlar hamma joyda tashkil etildi, ya’ni mahsulotlar yaqin atrofdagi bozorlardan tashqari Markaziy Rossiyaga ham yetib bordi. Qovun, quruq mevalar, guruch – bularning barchasi Sobiq Ittifoqning Yevropa qismi aholisi uchun odatiy yemaklarga aylandi.

Yangi sovet oshxonasi

1939-yilda chop etilgan “Mazali va sog‘lom ovqatlar haqida kitob”ning birinchi nashri yangi sovet oshxonasi yaratilishining o‘ziga xos hisoboti bo‘ldi. Uning paydo bo‘lishi oziq-ovqat sanoati xalq komissari Anastas Mikoyan rahbarligida olib borilgan islohotlarning yorqin tajribasi, o‘ziga xos yuzi edi.
Kitob inqilobgacha bo‘lgan an’ananing sog‘lom ovqatlanish bilan bog‘liq oshxonalar haqidagi zamonaviy (o‘sha paytdagi) tushunchalarni o‘zida mujassam etdi. To‘g‘ri unda berilgan umumiy ovqatlanish standartlari ustunligi, kaloriyalar va uglevodlarni ortiqcha hisoblash usullari haqida ancha bahslashish mumkin, ammo 1939-yilda chiqqan kitobdagi ovqatlar va ovqatlanish odatlarini orqada qolgan, sodda va xalqaro tamoyillarga to‘g‘ri kelmasdi deb bo‘lmaydi. Bundan tashqari, ushbu kitob atrofida ajoyib olimlar jamoasi shakllangan bo‘lib, ular keyingi ko‘p yillar davomida sovet ilm-fanida ovqatlanish va parhezshunoslik yo‘nalishlarini boshqarishdi.
Xo‘sh, kitobda Markaziy Osiyo oshxonasining qanday taomlari o‘rin oldi? Aytsak, ishonmaysiz! Unda “Palovlar” deb nomlangan butun bir bo‘lim bo‘lib, ushbu bo‘limdan qo‘y go‘shti, baliq, qovoq, mevali va hatto qo‘ziqorinli osh retseptlari o‘rin olgan.
Kitob ko‘proq uy bekalariga mo‘ljallangan edi. Aytgancha, bekalarga nafaqat retseptlar, balki do‘konlardagi konservalar ham qo‘l kelardi. 1937-yilda chop etilgan “Moskva shahri bo‘yicha oziq-ovqat tovarlarining yagona sotuv va chakana narxlari ma’lumotnomasi”da ko‘plab mahsulotlar orasida palov konservasini ham topish mumkin. “Sharqona palov” do‘konlar uchun 350 va 370 grammlik idishlarda yoki umumiy ovqatlanish muassasalari uchun 1,36 kg bankalarda qadoqlanardi — ularni asosan harbiylar, geologlar kabi kasb egalari buyurtma qilishardi. Uning aniq retsepti haqida bizga o‘sha yillarda chop etilgan — “To‘liq konservalash kursi” nashri ma’lumot berishi mumkin (Moskva, 1938).
image
Bugun ham O‘zbekiston do‘konlarida konservalangan palovni topsa bo‘ladi.
Bu yerda, albatta, o‘sha yillarning o‘ziga xos xususiyatini, ya’ni sharq taomlariga bo‘lgan qiziqishni alohida ta’kidlash kerak. Bu qisman milliy omil bilan ham bog‘liq edi, chunki sovet rahbariyatining ko‘plab a’zolari Kavkazorti respublikalaridan bo‘lgan. Ular yeyishga odatlangan taomlar Kremldagi ziyofatlardan asta-sekin yaxshi restoranlar menyusiga o‘tdi va u yerdan mamlakat bo‘ylab tarqaldi. Shu bilan birga sharq oshxonasiga bo‘lgan qiziqish yana-da ortdi.
Milliy taomlarning oddiy turmush va ommaviy ovqatlanish maskanlarida o‘zlashtirilishi (avvalo Markaziy Osiyo va Kavkaz ovqatlari) kuchli tamoyilga aylandi, faqat baʼzi bir sifatsiz mahsulotlar va ushbu xalqlarning oshpazlik sirlarini bilmaslik bu anʼanani biroz qadrsizlantirgan bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, aynan sharq oshxonasi o‘zining rang-barangligi., ajoyib va noyob ta’mi tufayli Sobiq Ittifoq davrida bayram dasturxoni ko‘rkiga aylandi. Oshxonalarda ushbu taomlarni pishirish esa jonga teggan va bemaza odatiy taomnomadan uzoqlashish imkonini berdi.

Urush

Urush faqat dard-u sitam, jang-u jadal, og‘riq va qondan iborat emas. Bu millionlab odamlar uchun omon qolishning katta tajribasi hamdir. Ehtimol, aynan urush sovet oshxonasini bugungi kunda biz bilgan holatga keltirib, Mikoyanning fantastik tajribalarini o‘sha haqiqiy sovet hayotiga aylantirgandir.
Aynan o‘sha yillarda mamlakatning turli joylaridan evakuatsiya qilingan millionlab aholi Markaziy Osiyo oshxonasi qanday ekanligini o‘z tajribalarida ko‘rdi. Moskva yoki Leningradda hali unchalik mashhur bo‘lmagan bu kitob Toshkent, Samarqand yoki Olmaotaga kelib qolgan sovet askarlari va ofitserlarining oila a’zolariga yaqin va tushunarli edi. “Palov” va “lag‘mon”, “yopgan non” va “o‘rik” kabi ramziy so‘zlar ularning nutqida abadiy o‘rnashdi va urushdan keyingi yillarda farovonlik va to‘qlik ramzi sifatida xotirasida muhrlandi.
O‘sha yillari Markaziy Osiyoga Sobiq Ittifoqning urush bo‘layotgan o‘choqlaridan asosiy odamlar oqimi evakuatsiya qilindi. Eng ko‘p qismi – 1 millionga yaqin odam O‘zbekistonda boshpana topgan.

Gohida o‘ylab qolaman: urush o‘sha mamlakatlarda bo‘lganida, biz Moskvada qochqinlarni xuddi shunday kutib olarmidik? Axir uy-joy, bir burda non kabi sof insoniy yordamdan tashqari, fashistlar tomonidan bosib olingan hududlardan evakuatsiya qilingan o‘n minglab yetim bolalar Markaziy Osiyoda yangi ota-onalarini topdilar! 

O‘zbekistonda hatto ko‘p bolali oilalar ham rus, belorus, ukrain, moldovan xalqlarining yetim bolalarini asrab olishgan. Birgina Rostov viloyati va Stavropoldan 30 ta mehribonlik uyi tarbiyalanuvchilari xodimlari bilan olib chiqilgan. Urush vaqtida ota-onasiz qolganlar ham Markaziy Osiyo aholisi uylaridan boshpana topgan.
image
Shoahmad Shomahmudov (o‘ngda), uning rafiqasi Bahri opa (o‘rtada) va ularning Ikkinchi Jahon (Ulug‘ Vatan) urushi yillarida asrab olgan farzandlari.
Toshkentlik temirchi Shomahmudovning turli millatga mansub 14 nafar bolani asrab olgan oilasi katta shuhrat qozondi. Bunday holatlar ko‘p bo‘lgan. Urushdan keyin Toshkentda (boshqa ma’lumotlarga ko‘ra, Dushanbeda, o‘sha vaqtdagi Stalinobodda) ko‘plab mahalliy ayollarning fidoyiligi va beg‘araz ko‘magini abadiylashtirishga qaratilgan “Osiyo onasi” yodgorligini o‘rnatish rejalashtirilgan edi. Afsuski, 1950-yillarning o‘rtalariga kelib, mamlakatdagi siyosiy o‘zgarishlar tufayli bu loyiha amalga oshmay qoldi.
Keling, pazandachilik mavzusiga qaytamiz. Harbiy vaziyat tufayli ulkan aholi evakuatsiyasi sovet oshxonasi hamda urushdan keyingi butun xalq madaniyati va dunyoqarashiga birdek ta’sir ko‘rsatgan eng kuchli omildir. Bu jarayon ko‘plab oilalar tarixini Markaziy Osiyo bilan bog‘ladi va jamoaviy xotirani shakllantirgan rishtalardan biriga aylandi.
Markaziy Osiyo oshxonasi ushbu xotiraning abadiy qismidan o‘rin oldi. Ehtimol, o‘n millionlab odamlar yashaydigan ulkan geografik makonda uning bugungi mashhurligiga o‘sha paytda asos solingandir. Palov nima bo‘pti! Sobiq Ittifoqning butun hududida bugun obi non eng keng tarqalgan xalq yemagidir. Rossiyaning Murmansk shahridan tortib Magadangacha, har qanday bozorda o‘zbeklar, tojiklar, qirg‘izlar tandirlarni yasab olib, non pishirib sotadi. Palov, manti, lag‘mon, sho‘rva – bu taomlar sovet madaniyatining ajralmas qismi, har kunlik yoki bayram taomnomasining ko‘rki sanaladi.

Sharq ertaklari

Ko‘plab Osiyo taomlari bilan birga, sovet davri bizning oshxonamizga ko‘plab chalkashliklarni olib keldi. “Toshkent” salati bunga yaqqol misoldir. Bugungi kunda bu gazakni Markaziy Osiyo taomlari pishiriladigan minglab Rossiya restoranlarida uchratish mumkin, lekin Toshkentning o‘zida bu taom haqida hech kim bilmaydi.
1960-yillar sovet oshxonasining gullab-yashnagan davri bo‘ldi. Aynan o‘sha vaqtda hukumat nafaqat turli xalqlar madaniyatlari, balki ularning oshxonalari sinteziga erishdi. Moskvada ittifoqdosh respublikalarning “Boku”, “Minsk”, “Ukraina”, “O‘zbekiston”, “Vilnyus” kabi ko‘plab restoranlari ochildi, Gruziyaning deyarli unutilgan “Aragvi”si qayta tiklandi.
image
Moskvadagi “O‘zbekiston” restorani (1960-yillar fotosurati) va Xalq xo‘jaligi yutuqlari ko‘rgazmasidagi o‘zbek choyxonasi (1950-yillar).
Garchi bu restoranlarning menyusida mazkur respublikalarning milliy taomlari o‘rin olgan bo‘lsa-da, amalda ularning ta’mi umumittifoq xalqlarining o‘rtacha didiga moslashtirilgan bo‘lib chiqardi. Bu hatto Sobiq Ittifoqning Yevropa qismidagi respublikalarga ham taalluqli edi. Osiyoliklar uchun esa ba’zan qandaydir milliy an’analar poytaxt oshpazlari qarashlari bilan uyg‘unlashtirilgan yangi taomlar yaratilardi.
Haqiqatan ham, an’anaviy o‘zbek oshxonasida yevropaliklar tushunchasidagi salatlar bo‘lmasa, nima qipti? Ha, Uzbekistonda gazak o‘rnida turpni suzmaga botirib yeyishadi. Moskvadagi restoranda esa buni tasavvur qilib bo‘lmaydi. Aynan shu sabab anʼanaviy Markaziy Osiyo taomi bilan olivye salatining o‘ziga xos aralashmasi umumiy ovqatlanish muassasalari qoidalariga to‘liq mos keladigan “Toshkent” salati kabi ajoyib taomga asos soldi. U parrak shaklida to‘g‘ralgan qaynatilgan go‘sht, shuningdek turp, qovurilgan piyoz – bularning barchasi mayonez bilan aralashtirilgan holda tayyorlanadi.
“Toshkent” salati umumiy ovqatlanish oshxonasining namunasiga aylandi. Chunki u oddiy, texnologik jihatdan mos, sovitkichda uzoq vaqt buzilmaydi, alohida sifatli masalliqlarni talab qilmaydi (mayonez ostida baribir ko‘rinmaydi). Natijada, turp bo‘laklari, qaynatilgan go‘sht va suzmadan iborat an’anaviy o‘zbek gazaklari endi klassik sovet salati nomini oldi.
image
“Toshkent” salati (Olga va Pavel Syutkinlar fotosurati).
Yana bir ataylab qilinmagan chalkashlik Sobiq Ittifoq davrida cheburek bilan sodir bo‘lgan. Bu so‘zning o‘zi 1950-yillargacha Markaziy Rossiyada ma’lum emas edi. U tilga olingan birinchi lug‘at Dmitriy Ushakovning urushdan oldingi “Izohli lug‘at”idir. Ammo oradan bor-yo‘g‘i 10–15 yil o‘tib, hammasi o‘zgardi. Gap shundaki, pazandachilikka xos millatlararo muloqot jarayoni hukumatning rahbarlik rollaridan qat’i nazar, ba’zan mutlaqo kutilmagan shakllarda kechgan.
Bugungi kunda cheburek Markaziy Osiyoda nihoyatda keng tarqalgan taomdir. Ammo hamma ham uni bu hududda nisbatan yaqinda paydo bo‘lganini bilavermaydi. Kelib chiqishi bo‘yicha qrim-tatar xalqi taomi Markaziy Osiyo mamlakatlariga urushdan keyin Qrimning yuz minglab tub aholisini deportatsiya qilish natijasida kirib keldi va mahalliy oshxonaga mustahkam o‘rnashib oldi. U yerdan esa 1950-yillarda asta-sekin Moskva va Leningradga o‘tdi hamda kutilmaganda Osiyo taomi sifatida qabul qilindi.

Pazandalik imperiyasi

Ko‘p millatli sovet oshxonasi nafaqat rivojlangan sotsializm davrining chiroyli atamasi, balki XX asr oshpazlik san’atidagi mutlaqo aniq tushunchadir. Inqilobdan oldingi Rossiya singari, Sovet Ittifoqi ham qaysidir ma’noda imperiya edi, shuning uchun uning tarkibidagi xalqlar madaniyatidagi barcha eng yaxshi xususiyatlar o‘zlashtirgan. Va bu jarayon oshpazlikka ham tegishli.
Sovet davrida ittifoqdosh respublikalarning milliy taomlari umumqabul qilingan ratsionga kiritilishi faol kechgan. Ozarboyjon bozboshi, gruzin lobiosi, Markaziy Osiyo lag‘moni, moldavan miteteyi – bu Sobiq Ittifoqning barcha yirik shaharlaridagi oshxonalarning ajralmas taomlari edi.
Aytgancha, 1960-yillarda bu hodisa nafaqat umumiy ovqatlanish sohasida, balki oddiy xonadonlarda ham kuzatilgan. 1955-yilda nashr etilgan va keyinchalik ko‘p nusxada ko‘paytirilgan mashhur “Oshpazlik” kitobi bu jarayonni yanada faollashtirgan. Moskva nashriyotlarida turfa muqovali “Tatar (moldavan, o‘zbek, arman va boshqalar) oshxonasi taomlari” haqidagi qo‘llanmalar ommaviy adadlarda nashr etila boshlandi. Ularning hammasini ham foydali deb bo‘lmaydi. Chunki ularning aksariyat qismi “xo‘jako‘rsinga” chiqarilgan “bir marta”lik kitobchalar edi. Lekin ularning orasida o‘nlab yillar davomida bir necha marotaba qayta nashr qilingan va hanuzgacha qiziqish uyg‘otadigan kitoblar ham bor.
Masalan, Karim Mahmudov ishlari alohida ahamiyatga ega (1926–1989). Toshkent davlat universiteti xodimi, falsafa kafedrasi dotsentining asosiy ishi bilan birga uni mashhur qilgan ajoyib xobbisi ham bor edi. U shunchalik mashhurki, hatto bugungi O‘zbekistonda ham u milliy gastronomiyaning eng taniqli shaxsi hisoblanadi.
image
Bu inson yigirmadan ortiq pazandachilik asarlari muallifi bo‘lib, 40 yillik umrini ushbu mashg‘ulotga bag‘ishlagan. Mahmudov O‘zbekistonning ko‘plab shahar va qishloqlarini aylanib chiqib, u yerda qadimiy retseptlarni to‘plagan va qadimiy taomlarga yangicha ohang berishga harakat qilgan. Uning birinchi kitobi 1958-yilda chop etilgan. Aynan falsafiy ta’lim va ilmiy tajriba tufayli Mahmudov milliy taomlarga shunchaki retseptlar va taomlar ro‘yxati sifatida yondashmagan.
Uning tadqiqotlari ancha chuqur bo‘lib, mintaqa tarixi, taom tayyorlash uchun ishlatiladigan an’anaviy anjomlar va idishlar, mahalliy mahsulotlarning parhez va kimyoviy xususiyatlari, sovitish va issiqlik bilan ishlov berish usullari, oshxonalarning hududlardagi turlari va o‘ziga xos xususiyatlarini qamrab olgan. Bu jihatlarning barchasi o‘zbek tadqiqotchisining asarlarini, ayniqsa, respublikalar nashriyotlarida keng tarqalgan soxta oshpazlik adabiyotining asosiy qismidan ajratib turardi.
Masalan, uning 1987-yilda nashr etilgan “Har qanday ta’bga mos palovlar” nomli kitobida o‘zbek oshxonasining eng yaxshi an’analari asosida palovni qanday tayyorlash haqida batafsil ma’lumot berilgan. Umuman olganda, ushbu kitobda go‘sht va uning o‘rnini bosuvchi mahsulotlar (dumba yog‘i, qazi, tovuq go‘shti, boshqa parranda go‘shti, baliq, tuxum), bug‘doy va ugra, vermishel va grechka, no‘xat, mosh va loviya, behi, qiymali qalampir va qovoq qo‘shilgan 60 dan ortiq osh retseptlari keltirilgan.
Ushbu maqolani yozish jarayonida ataylab Rossiya davlat kutubxonasi saytiga murojaat qildim. U yerda Mahmudovning rus tilidagi 12 ta kitobini topish mumkin. Uning o‘nlab kitoblari hali ham Rossiyaning onlayn kutubxonalari, pazandachilik portallari va ijtimoiy tarmoqlardagi elektron kataloglarida saqlanmoqda.

Palovga bo‘lgan abadiy muhabbat  

Har qanday kuchli ijtimoiy o‘zgarish singari, qayta qurish ham millatlar didining aralashib ketishiga, uning migratsiyasiga olib keldi. Markaziy Osiyoning yuz minglab rusiyzabon aholisi o‘zlari bilan bolalikdan tanish bo‘lgan Samarqand, Dushanbe yoki Ashxobod oshxonalari an’analarini olib, Rossiyaga qaytib kela boshladilar.
Rossiyaning o‘zida ko‘plab yangi restoran, kafelar ochildi. Fransiya, Xitoy, Yaponiya, Meksika gastronomiyasi to‘lqinlari mamlakat bo‘ylab tarqalib, ruslarning o‘zgaruvchan didi va eng so‘nggi urfdagi retseptlar bir-biri bilan almashdi. Faqat ba’zi taomlarga bo‘lgan ishqibozlik o‘zgarishsiz qoldi: Rossiyada palov bilan manti hamda somsa bilan lag‘mon dasturxondan haligacha tushmay kelmoqda. Bundan tashqari, Osiyo fastfudi barcha boshqa oshxonalarni ortda qoldirib, mustahkam o‘rin egalladi.
Foto: Ildar Sadikov
Sovet davrida Osiyo va Kavkazorti respublikalari taomlari odatiy dasturxonga har doim bayramona tus bergan, chunki ularni tatib ko‘rgan odam o‘zini yo restoranga borgan, yoki dengizda dam olgan kabi his qiladi. Balki o‘sha vaqtdan buyon Rossiyaning umumiy ovqatlanish oshxonalarida janubiy taomlarga bo‘lgan ommaviy talab davom etib kelayotgandir, chunki o‘sha yemakxonalarga faqat to‘yib yeyish uchun emas, balki mazali taomdan lazzat olish uchun ham borishadi.
Joriy yil mart oyida o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, Moskvada o‘zbek oshxonasi umumiy ovqatlanish muassasalari soni bo‘yicha barqaror to‘rtinchi o‘rinni egallab, faqat italyan, yapon va gruzin oshxonalaridan keyingi o‘rinlarda turibdi. 2024-yil oxirida “Российская газета”da chop etilgan so‘rovnoma esa g‘alabali natijani ko‘rsatdi: butun Rossiya bo‘ylab issiq taomlarni yetkazib berish yo‘nalishida palov mutlaq yetakchilikni qo‘lga kiritdi. Balki aynan mana shu omil bizlarning taʼblarimiz nechog‘li bir-biriga yaqinlashib, qadrdon bo‘lib ketganidan dalolatdir?
Agar siz ham o‘zbek oshxonasini biz kabi yaxshi ko‘rsangiz, bu haqida bizning Instagram va Telegram tarmoqlarimizda muhokama qiling.