This is Halloween: Xellouin bayrami tarixi va nima uchun u O‘zbekistonda nishonlanmaydi

Har yili 31-oktabrda Amerikada Xellouin keng miqyosda nişonlanadi. Bayram ba'zi boşqa ğarb mamlakatlarida ham keng tarqalgan. Kinosan'at tufayli u butun dunyoga ma'lum böldi. Bu kunda odamlar uylarini bezatadi, bazmlar uçun ajoyib liboslar öylab topadi, şirinliklar sörab oladi va köngil oçadi. Bayram Özbekistonga ham yetib keldi. Bu yerda u qanday nişonlanadi - keling, birgalikda aniqlaymiz.

Özbekistonda Xellouin

Özbekistonda Xellouin an'anaviy ravişda jamiyatning madaniy qadriyatlariga zid bölgan, yot bayram sifatida qabul qilinadi. Avvalroq Podrobno.uz naşri (2017-yildagi materialida) bu bayram tartibsizliklarning kuçayişi bilan birga keçişiga, uning qörqinçli muhiti kattalar va bolalarda norozilik uyğotişiga e'tibor qaratgan edi.

Ijtimoiy tarmoqlarda bir izohlovçi Özbekistonda nima uçun Xellouin nişonlanmasligi haqidagi savolga şunday javob berdi:

Bir munça vaqt oldin Xellouinni nişonlaşga norasmiy taqiq qöyilgan edi, çunki bu bayram bizning qadriyatlarimizga mos kelmaydi. Muassasalar tomonidan rejalaştirilgan keçalar oxirgi kuni bekor qilinardi va hokazo. Hozir qandayligini bilmayman, balki allaqaçon osonroqdir, lekin bir neça yil oldin bunga qat'iy nazorat qilinardi. Şu sababli u yoyilmadi. Hozir esa aholining dindorligi oşişi bilan bu tadbirga talab umuman pasaymoqda.

O‘zbekistonda Halloweenga qanday tayyorgarlik ko‘rsa bo'ladi?Halloween har yili 31-oktyabrdan 1-noyabrga o'tar kechasi AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada va boshqa mamlakatlar aholisi tomonidan nishonlanadi. Bu kuni yovuz kuchlar - vampirlar, jodugarlar, zombilar va qo'rqinchli filmlar qahramonlari, mif va dahshatli hikoyalar personajlari liboslarini kiyish odat tusiga kirgan. Bolalar shirinliklar izlab uyma-uy yurishadi, kattalar esa mavzuli bazmlar uyushtiradilar, bayram mehmonlarini esa "yonib turgan" ko'zli qovoq ko'rinishidagi bezaklar qarshi oladi. O'zbekistonda bayram AQShdagidek keng miqyosda emas, lekin baribir quvnoq nishonlanadi. Halloween uchun tayyorgarlik bo'yicha qo'llanma bilan o'rtoqlashamiz.mag.humodoc.com

Plov naşri ham öz maqolasida bayram özbek «mentalitetiga» mos kelmagani uçun taqiqlangan bölganini qayd etadi.

2024-yilda ham içki işlar organlari tomonidan xavfsizlik çoralari kuçaytirilgani, ayniqsa yoşlar orasida, haqida yangilik paydo böldi.

Özbekistonning köplab aholisi uçun bayram yot bölişiga qaramay, köplab muassasalar tematik keçalar uyuştiradi. Bayramning 2000 yilga borib taqaladigan özining uzoq va qiziqarli tarixi bor. Keling, Xellouin an'analariga şönğib, bu «dahşatlar» ortida aslida nima yaşiringanini bilib olaylik.

Halloween, Samhain yoki Muqaddaslar kuni: bayram tarixi

Xellouinning ildizlari kelt madaniyatiga borib taqaladi. Halloween sözining özi All-Hallows-Even («Barça Muqaddaslar oqşomi») iborasining şotlandça qisqartmasi. XVI asrdagi eslatmalarga köra, öşa paytda «Barça Muqaddaslar kunidan» oldingi tun şunday nomlangan. U 31 oktyabrda nişonlangan. Şu kuni Samhain ham nişonlangan.

Samhain - yoki Samonios - hosil yiğib oliş tugaganini bildiruvçi yana bir qadimgi kelt bayrami. Kelt taqvimi ikki davrga bölingan: qoronği va yoruğ. Yilning qoronği yarmi oktyabr oxiri - noyabr boşida, yoruğ qismi esa mart-aprelda boşlangan. Aynan qoronği vaqt kelişi bilan keltlar yangi yilni kutib olişgan, uni nişonlaş noyabrning birinçi uç kunida davom etgan.

Şotlandiya va Irlandiyada Samhainni ba'zan «öliklar bayrami» deb ataşgan. Rivoyatlarga köra, bu tunda geyslarni (taqiqlarni) buzgan odamlar vafot etadi.

Xristianlik qabul qilingandan söng Samhain 1 noyabrda nişonlanadigan «Barça Muqaddaslar kuni» bilan ustma-ust tuşdi.

Samhain qanday qilib «Barça Muqaddaslar kuni»ga aylandi

609-yilda Rim papasi Bonifatsiy IV butparastlik bayramini xristianlik ruhida qayta işlaşga va öliklarni emas, balki muqaddaslarni uluğlaşga qaror qildi. Grigoriy III esa «Barça Muqaddaslar kuni»ni 1 noyabrda nişonlaşni e'lon qildi. Bu kunda vafot etganlar bilan muloqot qilişga ruxsat berilgan edi.

Şunday qilib, an'analarning özgarişi, şuningdek All Hallows' Eve iborasining uyğunligi kelt va xristian motivlarini birlaştirgan Xellouin nomining paydo bölişiga olib keldi. Şotland va irlandlarning Amerikaga ommaviy köçişi bilan bayram katta şuhrat qozondi va aynan amerikalik bayram sifatida mustahkam örnaşdi.

An'anaga köra Xellouin 31 oktyabrdan 1 noyabrgaça nişonlanadi, asosiy sayillar esa 31 oktyabr oqşomida boşlanadi. Bu kunda konfet söraş va Jack-ö-lantern - közlari, oğzi va burni öyib işlangan, içida şam yonib turgan qovoqni yoqiş odat tusiga kirgan.

Şirinliklar yiğiş an'anasi özi «jon tortlari» deb atalgan mayizli ziravorli kekslar pişiriş odatidan kelib çiqqan. Taom evaziga odamlar vafot etganlarning jonlari uçun duo qilişga va'da berişgan, toki ular poklaniş joyiga yoki undan ham yomonroqqa tuşmasin.

An'analar şu bilan tugamaydi: aynan XIX-XX asrlarda turli-tuman liboslar kiyiş, «Jek çiroqlari» bilan yuriş va maşhur trick-or-treat («şirinlik yoki hazil») iborasini aytiş odati şakllangan. Agar uy egasi noz-ne'mat ulaşişdan boş tortsa, sörovçilar unga quvnoq hazil uyuştirişgan.

Şuningdek, ilgari liboslar yovuz ruhlarni qörqitib haydaş uçun xizmat qilgani haqida rivoyat bor. Boşqa e'tiqodlarga köra, teskari kiyilgan kiyim yovuz ruhlarni çalğitgan.

Jek çiroği Xellouinning asosiy ramzi sifatida

Jek çiroği qanday paydo bölgani va nima uçun şunday nomlanişi haqida köplab rivoyatlar mavjud. Rivoyatlardan birida Jek ismli içkilikboz haqida hikoya qilinadi, u Iblisning özini aldaşga muvaffaq bölgan. Jazo sifatida Iblis Jekni böş şolğom içidagi bitta yonib turgan çöğ bilan, u yölini yoritib, dunyo böylab sarson-sargardon yurişga la'natlagan.

Irlandiya va Şotlandiyada ilgari şolğomdan fonarçalar yasaşgan. U yetarliça mustahkam edi, lekin uni kesiş qovoqdan qiyinroq edi. Şuning uçun qovoq, qulay sabzavot sifatida, vaqt ötişi bilan şolğomning örnini egalladi. An'anaga köra Xellouin bayramida qovoqlarga turli xil jirkanç yuzlar öyib tuşiriladi. Ularning içi tozalanadi va içiga şam qöyiladi. Fonar yovuz ruhlarni quvib çiqaradi deb hisoblanadi.

AQŞda Xellouin oddiy bayram doirasidan ança çiqib ketgan. Bu kunga juda sinçkovlik bilan tayyorgarlik körişadi: oldindan bezaklar sotib olişadi va uylari yonida haqiqiy asarlar yaratişadi. Köpinça «Tirik öliklar» serialidagi sahnalarni eslatuvçi binolarga duç keliş mumkin - jodugarlar haykallari, skeletlar, qozonlar va maşhur qörqinçli filmlar, masalan, «13-juma» va «Xellouin» qahramonlari bilan.

Xellouinning özi salbiy bayram emas. Unda yomon narsa yöq, aksinça, bu döstlar bilan yoki boşqa joylarda katta bazmlar ötkaziş, filmlar, masalan, maşhur Hocus Pocus filmini tomoşa qiliş kunidir. Biroq bu kun Meksikaning öliklar kuni bilan ham aralaştiriladi, Katrina obrazi esa asta-sekin bu kundagi libos variantlaridan biriga aylangan.

Meksikadagi öliklar kuni

Dia de los Muertos, yoki «Öliklar kuni» - Meksikada vafot etganlarni xotirlaş an'anaviy bayramidir. U 1-2 noyabrda nişonlanadi, biroq unga tayyorgarlik 31 oktyabrda boşlanadi. Bu kunda uylar va qabristonlarni bezaş odat tusiga kirgan. Bezak sifatida sun'iy gullar, skeletlar, şuningdek yorqin liboslar işlatiladi.

MDH mamlakatlarida bunday nişonlaş köpinça bir xil qabul qilinmaydi, çunki gap vafot etganlarni yodga oliş haqida ketmoqda. Biroq Meksikada bu şunçaki xotira ehtiromi emas: bu kunda keng kölamli karnavallar va köça festivallari uyuştiriladi, an'anaviy taomlar tayyorlanadi va oilaviy qurbongohlar quriladi. Öliklarga qayğu emas, balki hayot davom etayotgani va odamlar oldinga intilayotgani haqidagi quvonçni körsatiş kerak deb hisoblanadi.

Bayramning asosiy va eng taniqli ramzi Katrina hisoblanadi. Bu obraz bizga juda yaxşi taniş: yorqin köylakdagi skelet, boşida gullardan yasalgan katta gulçambar va boş suyagida rang-barang naqş (yoki yuzida rangli grim).

Bayram tarixi atsteklar, mayya va purepeça xalqlariga borib taqaladi. Bu qadimiy qabilalar ölganlarni xotirlaşning muayyan marosimlarini ötkazişgan. Masalan, atsteklar Miktlansiuatl ma'budasini (uni «Ölim xonimi» deb ham ataşgan) uluğlaşgan. Bayramlar taxminan bir oy davom etgan. Biroq ispanlar va xristianlikning kelişi bilan an'analar özgara boşladi. Şunday qilib, 1 noyabr «Barça avliyolar kuni» sifatida nişonlandi, 2 noyabr esa «Barça ruhlar kuni»ga aylandi.

Bayramning asosiy elementlari - boş suyaklari va skeletlar - kino san'ati tufayli Xellouin liboslariga köçib ötdi. Ehtimol, bu elementlar yorqin körsatilgan eng maşhur multfilm - «Koko siri». Köpçilik meksika madaniyatining bir qismi bilan aynan şu asar tufayli tanişgan.

Xöş, Xellouin nima özi?

AQŞda 31 oktyabr rasmiy dam oliş kuni emas. Bu oddiy kun bölib, unda kim bölişni xohlasangiz ham böladi, konfet söraş, zararsiz hazil qiliş yoki uyingizni yorqin bezaş mumkin. Yana - kosmetika brendlarining eng yaxşi Xellouin makiyaji tanlovlarida qatnaşiş ham mumkin.

Garçi bugun heç kim hosil yiğib olişning tugaşini nişonlamasa va Barça avliyolar kuni özi allaqaçon diniy an'analar doirasidan çiqib ketgan bölsa-da, bu bayramni oila va döstlar bilan, bazmlar va quvnoq tadbirlarda qatnaşib ötkaziş odat tusiga kirgan. Xellouin obraziga mistika va sirli atmosferani kino san'ati qöşdi. Şunday qilib, köp asrlik tarixga ega bayram zamonaviy voqelikka moslaşib, özgarib bordi.

Xellouinga satanistik yoki iblisiy köriniş sifatida qaraş kerak emas. Bu şunçaki bir kun, aniqroği - yilda bir keça, özingizga kino, serial, multfilm qahramoni rolini kiyib olib, zavqlanişga boriş mumkin bölgan keça. Toşkentda bu kunda köplab tadbirlar ötkaziladi: bolalar va kattalar uçun mahorat darslari (pryaniklar, qutiçalar böyaş), restoran va barlarda bazmlar. Libos kiyib kelganlar uçun köplab muassasalar sovrinlar beradi. Xellouin - şu qadar qadimiy bayramki, asrlar davomida hosil yiğib olişning tugaşi şarafiga ötkaziladigan tantanadan quvnoq tanlovlar bilan liboslar bazmiga aylanib, ijod va özini namoyon qiliş uçun ajoyib bahona bölib qoldi.

Teglar:bayram O'zbekiston Традиции Xellouin

Ulaşiş: