Soxni o‘rganish — Qirg‘izistondagi o‘zbek anklavi, chegaradan 65 km uzoqlikda joylashgan — bu qiziqarli va ancha murakkab vazifadir. Transchegaraviy aholi punkti sifatida u tadqiqotchilar uchun ham qiyin yetib boriladigan joy bo‘lib qolmoqda, sayyohlar uchun esa — bundan ham battar. Ayni paytda bu yerning landshaftlari va 3000 yillik tarixi — Baktriya va So‘g‘diyona gullagan davridagi savdo va infratuzilma markazi sifatida — uni qadimiy karvon yo‘llaridan o‘tmoqchi bo‘lganlar uchun orzu qilingan manzilga aylantiradi. Soxning hayratlanarli tabiati — Ildor Sodiqov va Sergey Pogosyan fotoinshosining birinchi qismida.
Sox tabiati uning iqtisodiyoti va tarixi bilan uzviy bog'liqdir. Sox daryosi qadimdan hozirgi anklav yerlarini sug'orib, mintaqa hayotini ta'minlab keladi. Bu joy miloddan avvalgi davrlardanoq favqulodda unumdor voha sifatida tanilgan. Sox mashhur «Boburnoma»da buyuk Zahriddin Muhammad Boburning panohi sifatida tilga olingan.
Foto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanTog'lar bu yerda o'ziga xos landshaftni shakllantiradi, qishloqlar esa ularga juda yaqin joylashgan bo'lib, bu odatiy an'anaga mos kelmaydi va Sox manzaralarini noyob qiladi. Sox — jismoniy va ma'muriy jihatdan ham qiyin yetishiladigan voha. Bir paytlar uning rivojlanishiga xizmat qilgan geografiya bugun uning izolyatsiyasini kuchaytirmoqda va yangi infratuzilmaviy yechimlar hamda tashabbuslarni talab qilmoqda.
Soxda o'tkazgan uch kunimiz davomida men orzu qilishga ham jur'at etmagan shuncha mo''jizalarni ko'rdim. Biz ataylab erta bahorda keldik, garchi «bilag'on»lar tabiat keyinroq gullashiga ishontirgan bo'lsa ham. Biz muddatidan biroz oldin o'tkazilayotgan Navro'z bayramiga tushdik va hech afsuslanmadik. Hamma narsa endigina boshlanayotgan bahordan nafas olardi.
Men asosan odamlarni suratga olaman va ekspeditsiyadan oldin ataylab internetdagi rasmlarni ko'rmadim. Sox menga boshqalar ko'rayotganidek emas, balki o'zi qanday bo'lsa, shunday namoyon bo'lishini xohlardim.
Foto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanHayot baxsh etuvchi Sox — o'z irodasiga ega daryo. Unda suv ko'p, o'zani goh juda torayadi — bu yerda daryodan kechib o'tishadi —, goh yanada kengayib yoyiladi. Afsuski, oqimi juda kuchli bo'lgani uchun bu yerda cho'milish mumkin emas. Ammo go'zal, tabiiy go'zalligini saqlagan manzaralar dam olish uchun eng zo'r manzara bo'lishi mumkin edi.
Turistik ob'ektlar qurilishi boshlanganiga qaramay, Soxga xalqaro jurnalistlar, sayyohlar yoki bloggerlar kam kelishadi. Bizda mehmonxonalarda yagona mehmonlar bizdek tuyg'u paydo bo'ldi. Anklavning 90 minglik aholisi — tojik tilida so'zlashuvchi odamlar, ular rus tilini asta-sekin unutib qo'yishgan va ko'pincha til to'sig'i hamda muloqotdagi qiyinchiliklar yuzaga kelardi.
Shunga qaramay, bizni hakimning o'zi kutib oldi va darhol bizga eng muhim shaxslardek munosabatda bo'lishni, ishimizda barchaga — kichikdan kattagacha — imkon qadar yordam berishni buyurdi.
Foto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanSox 30 ga yaqin zich joylashgan qishloqlardan iborat.
Qayroq mehmonlarni ertalabki tuman, mayin tutun va qushlarning sayrashi bilan kutib oldi. Bulbullar, kanareykalar — bu hududlarning odatiy aholisi. Bu yerda delegatsiya ilk rusiyzabon aholini ham uchratdi.
Keyin o'rik bog'lari bo'ldi. Tog' etaklarida yuqorida o'rik hali gullamagan edi, pastda esa relyef farqlari tufayli butunlay boshqa iqlim hukm surar va u yerda gullash allaqachon avjiga chiqqan edi.
Tog'li hudud aholisi tomchilab sug'orish tizimini o'ylab topishgan, bu mevali bog'lar yetishtirish imkonini beradi. Loyli tog'larda suvni eng yuqori nuqtadagi hovuzga yig'ish uchun quvurlar o'tkazilgan — bu menga haqiqiy mo''jizadek tuyuldi. So'ngra bu hovuzdagi suv bog'larni sug'orish uchun yo'naltiriladi.
Foto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanSoxliklar juda tadbirkor, bu ajablanarli emas, chunki ming yillar davomida bog'dorchilik mahalliy aholini va ularning katta oilalarini boqib kelmoqda. Malina yetishtirishga urinishlar bo'lgan, ammo u o'rnashib ketmagan. Hozir bu yerda yetishtiriladigan asosiy ekin — sholi.
Soxning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri — Palov-tog'. U haqiqatan ham guruch va go'sht uyumi solingan lagandek ko'rinadi. Bu yerda tog' jinslarining tuslanishi ranglari bilan hayratga soladi — sariq va qizildan oq va yashilgacha. Bu tom ma'noda tarixning kesmalari.
Foto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanFoto: Ildar Sadikov, Sergey PogosyanVa bularning barchasi ostida oddiy qishloq joylashgan bo'lib, u yerda o'z uyi Farg'ona vodiysining yangi turizm markaziga aylanishini kutayotgan odamlar yashaydi.
Suv, tog'lar va insonning abadiy muloqoti — mintaqa tabiatining mohiyati shundan iborat. Vohaga hayot baxsh etuvchi daryo, joy qiyofasini shakllantiruvchi tog' relyefi, bularning barchasining boshida va qalbida esa ming yillar davomida cheklovlarni yengib, bunyod etishni o'rgangan inson turadi.
Sox haqida batafsil ma'lumotni bizning materialimizda olishingiz mumkin:
Transchegaraviy anklavlar: So’x tumaniSoh tumanining qadimgi savdo yo’llarining strategik tugunidan izolyatsiyalangan transmilliy anklavga aylanishi siyosiy geografiya va mintaqaviy iqtisodiyot sohasidagi klassik keys hisoblanadi. Ushbu hududning uch ming yillik taraqqiyoti demografik va xo’jalik jarayonlarining Farg’ona vodiysidagi iqtisodiy o’sishning asosiy omili bo’lgan So’x daryosining gidrologik rejimiga bevosita bog’liqligini yaqqol namoyon etadi.mag.humodoc.com
Yangiliklar
HD tahririyatidan maktub
Haftada bir marta Markaziy Osiyoning eng yaxshi materiallari, voqealari va madaniy kashfiyotlarini yuboramiz.