Tabiat özini me'mor rolida sinab köradigan joylar bor. U material tanlaydi, hajmlarni quradi, yölaklarni kesib ötadi va çizmalar böyiça takrorlab bölmaydigan şakllarni yaratadi. Çaryn darasi - şunday joylardan biri. Bu yerda şamol va suv millionlab yillar davomida landşaft ustida işlab, çökindi jinslarni ğalati minoralar, devorlar va labirintlarga aylantirgan. Natijada masştab, faktura va rang inson aralaşuvini talab qilmaydigan qonunlarga böysunadigan tabiiy ansambl paydo böldi.
Çaryn darasi Qozoğistonning janubi-şarqida, Olmaotadan taxminan 200 kilometr şarqda, Çaryn daryosi vodiysida joylaşgan. U noyob geologik landşaftlar va tabiiy ekotizimlarni saqlaş uçun taşkil etilgan Çaryn davlat milliy tabiat parki tarkibiga kiradi. Bu yerdagi yakka yoriq emas, balki önlab kilometrlarga çözilgan daralar, vodiylar va qoya şakllaridan iborat keng tizimdir.
Foto: Maksim ZolotuxinDarani köpinça Amerika Grand-Kanoni bilan qiyoslaşadi - birinçi navbatda ifodali relyefi va hayratlanarli balandlik farqlari tufayli. Biroq Çarynning öz xarakteri bor. Uning öziga xos qiyofasi qizğiş, oçer va jigarrang jins ranglari, tor daralardagi çuqur soyalar va göyo alohida toş bloklardan terilgan tik devorlardan tarkib topgan. Kun vaqti va ob-havoga qarab manzara özgaradi: tonggi yoruğlik relyefni ta'kidlaydi, peşin quyoşi ranglarni yorqinroq qiladi, quyoş botişidan oldin esa qoyalar mayin mis va terrakota tuslariga kiradi.
Осень в Алматы – фотоэссеОсень в Алматы — это особенное время, когда город словно преображается, наполняясь теплом золотых красок, мягким светом и тихим очарованием уходящего лета. Природа щедро раскрашивает улицы и парки в оттенки жёлтого, оранжевого, багряного и золотого, превращая привычные городские пейзажи в настоящие картины. Листья кружатся в воздухе, ложатся разноцветным ковром на тротуары, а солнечные лучи, пробиваясь сквозь кроны деревьев, придают всему вокруг удивительную мягкость и уют. Фоторепортаж Максима Золотухина и Гульсары Кенбаевой.mag.humodoc.com
Toş qal'alari labirinti
Daraning eng maşhur qismi - Qal'alar vodiysi. Bir neça kilometr davomida bu yerda minoralar, qal'a devorlari, ustunlar va qadimiy şahar xarobalarini eslatuvçi qoya qoldiqlari kötarilib turadi. Göyo köz öngida yöq bölib ketgan tsivilizatsiya me'morçiligi oçiladi: har bir toş inşootning öz silueti, öz nisbatlari va betakror sirt naqşi bor.
Ammo bu şakllarning na muallifi, na yagona ğoyasi bor. Ularni tabiat jarayonlari yaratgan. Şamol sirtni asta silliqlagan, suv yumşoqroq joylarni yuvib ketgan, harorat özgarişlari va jinslarning buzilişi qoyalar qiyofasini özgartirgan. Material mustahkamroq bölgan joylarda börtiqlar va ustunlar paydo bölgan; jins eroziyaga tezroq berilgan joylarda tor ötiş yöllari va çuqurçalar hosil bölgan.
Çarynning öziga xos ifodaliligi ham şunda: bu yerda nisbatan oddiy materialdan - çökindi jinsdan - murakkab fazoviy kompozitsiyalar qanday vujudga kelişini köriş mumkin. Qoyalar tabiiy yölaklar hosil qiladi, maydonlarga oçiladi va birdan tor yölaklarga aylanadi, inson özining hajmini ayniqsa şu yerda yaqqol his qiladi.
Foto: Maksim ZolotuxinQal'alar vodiysi böylab sayohat köçalari va tomlari yöq şahar böylab sayr qilişga öxşaydi. Uning öz harakat mantiği, öz istiqbollari va kuzatuv nuqtalari bor. Bir neça qadam joyni özgartiriş kifoya - va örganib qolgan siluet parçalanib, yangi kompozitsiya oçiladi. Uzoqdan yaxlit minora bölib köringan narsa yaqindan yoriqlar, egatlar va buziliş izlari bölgan köp qatlamli sirtga aylanadi.
Jinsda qotib qolgan vaqt
Çaryn darasi nafaqat şakllari, balki ularning paydo böliş tarixi bilan ham qiziqarli. Uning landşafti millionlab yillar davomida şakllangan, yalanğoç jinslar esa qadimiy geologik jarayonlarning guvohligini saqlaydi. Bugun fantastik film dekoratsiyalariga öxşab köringan qoyalar - suv, şamol va tabiatning boşqa kuçlari uzoq davom etgan işining natijasidir.
Şu bilan birga, dara qotib qolgan yodgorlik emas. Eroziya hozir ham davom etmoqda: toş sirtlar asta-sekin özgaradi, ayrim bölaklar buziladi, qoyalar qiyofasi vaqt ötişi bilan boşqaça böladi. Çarynning tabiiy me'morçiligi doim yaratiliş va yöq böliş jarayonida.
Bu yerda yana bir vaqt miqyosi ham bor - ança qadimiy va nozik. Milliy park hududida relikt suğd şumtoli örmonzori saqlanib qolgan. Suğd şumtoli - noyob tur, bunday tabiiy örmonzorlar esa katta ilmiy va tabiatni muhofaza qiliş ahamiyatiga ega. Çaryn daryosi vodiysidagi örmonzor ötmişdagi sezilarli iqlim özgarişlarini boşdan keçirgan qadimiy ösimliklar vakillari saqlanib qolgan joylardan biri sifatida ma'lum. Qattiq qoya yonbağirlari fonida bu yaşil yöl kutilmagan qarama-qarşilik bölib körinadi: toş vaqt haqida buziliş orqali sözlasa, daraxtlar u haqda hayot va davom etiş orqali hikoya qiladi.
Foto: Maksim ZolotuxinYoruğlik bilan birga özgaradigan manzara
Çarynni ikki marta bir xil köriş mumkin emas. Uning qiyofasi fasl, bulutlilik va quyoş holatiga boğliq. Yomğirdan keyin jins tuslari çuqurlaşadi, yoruğ börtiqlar va soyali yoriqlar orasidagi qarama-qarşilik esa ifodaliroq böladi. Oçiq kunda osmon qoyalarning uluğvorligini ta'kidlaydi, keçki soatlarda iliq yoruğlik tarqoq şakllarni göyo yaxlit bir butunga jamlaydi.
Fotograf uçun dara - nisbatlarning doimiy izlanişi: inson va toş, yoruğlik va soya, yaqin va uzoq. Bu yerda detallar ayniqsa muhim. Jinsning ğadir-budur sirti, yoriqlarning nozik çiziqlari, qoyalar etagidagi toş uyumlari va yoritilgan hamda qoronği joylar orasidagi keskin çegaralar joy haqida panoramali manzaralardan kam bölmagan holda hikoya qiladi.
Ammo Çarynning asosiy xususiyati uning fotosuratlarda qançalik uluğvor körinişida emas. U şu qoyalar yonida paydo böladigan makon hissida. Miqyos haqidagi odatiy tasavvurlar bu yerda özgaradi: inson ulkan kompozitsiyadagi nuqtalardan biriga aylanadi, vaqt esa yillar va ön yilliklar bilan ölçanmay qöyadi.
Çaryn darasi taassurot qoldirişga intilmaydi - u şunçaki mavjud, tabiat kuçlari ta'sirida asta-sekin özgarib boradi. Uning devorlarini heç kim qurmagan, minoralarini loyihalaşmagan, marşrutlarini reja böyiça ötkazmagan. Va şunga qaramay, bu şakllar erkinligida hayratlanarli uyğunlik bor. Balki şuning uçun ham Çaryn bir vaqtning özida ham yovvoyi landşaft, ham me'morçilikning mukammal asari sifatida qabul qilinadi - me'morsiz yaratilgan, ammo tabiatning qat'iy mantiğiga böysungan.
Yangiliklar
HD tahririyatidan maktub
Haftada bir marta Markaziy Osiyoning eng yaxşi materiallari, voqealari va madaniy kaşfiyotlarini yuboramiz.