Şahar bu yodgorliklar töplami emas

Kitobning bir sahifasida bobo hovlidagi topçanda çoy içmoqda. Stol ustida non yotibdi, topçan yonida yeçilgan galoş turibdi. Matnda ular haqida bir oğiz ham aytilmagan, lekin aynan şunday tafsilotlar Toşkent hovlisini bir qaraşda tanib oliş imkonini beradi. «Salom, Toşkent!» kitobi ham şulardan taşkil topgan. Muallif - Yuliya Drobova.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Kitob 2025-yilda rus, özbek va ingliz tillarida Özbekiston Madaniyat va san'atni rivojlantiriş jamğarmasi hamda Respublika bolalar kutubxonasi kömagida naşr etilgan. Kitob qahramoni - Gorlyaşka ismli quşça şaharda bir kun ötkazadi: bolalar kutubxonasidan Amir Temur xiyoboniga, Anhor kanali, Çorsu bozori va keçki boğga qadar uçib yuradi. Kitob olti yoşdan boşlab öquvçilarga möljallangan, ammo kattalar ham unda öz şahrini bolalar kabi taniydi.

Biz Yuliya Drobova bilan marşrut qanday şakllangani, rasmning Vikipediyadagi ma'lumotdan nimasi bilan farq qilişi va nega odatiy narsalarga yangiça qaraş katta quvonç manbai ekani haqida suhbatlaşdik.

Quşning marşruti

— Kitobda Toşkentning maşhur joylari bilan bir qatorda mahalla, hovli, Anhor kanali, metro va bozor ham tasvirlangan. Marşrutga nimalar kirişini qanday mezon asosida tanladingiz?

— Öz tajribamga asoslanib. Men Toşkentda tuğilganman va hayotimning katta qismi şu yerda ötgan. Yaxşi biladigan va sevadigan joylarim bitta kitobga siğadiganidan ança köp, şuning uçun tanlaşga töğri keldi. Men uçun ayniqsa muhim bölgan va yaxlit marşrutga birlaşadigan manzillar qoldi. Bu mening xotiralarim, aytib bera oladigan narsalarim.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Quşça birinçi bölib yetib boradigan joy - bolalar kutubxonasi, u men tuğilgan uyning deyarli röparasida joylaşgan. Keyin u metroda «Paxtakor» bekatigaça boradi, avtobusda Anhor böylab Çorsuga yetib keladi. Bu bozor mini-olam kabi ulkan, u haqida alohida kitob yasasa ham böladi. Bularning barçasi men yaxşi biladigan va sevadigan marşrutlarim.

— Qaysi joylarni kiritişni xohlab, lekin kitobdan taşqarida qoldirişga töğri keldi?

Joylar, an'analar va insonlar röyxati tasdiqlanganda, men mamnun böldim. Kitob çop etişga ketgandan keyin esa Ming Örikni, ya'ni şahar markazidagi, vokzal yonidagi arxeologik yodgorlikni esladim. Ajoyib joy, u haqida aytib berişni juda xohlardim.

— Gorlyaşkaning marşruti - xarita böylab bosib ötiş mumkin bölgan yölmi yoki köproq xotiralaringiz va assotsiatsiyalaringiz böylab harakatmi? Sahifalar ketma-ketligini qanday qurdingiz?

Uni bosib ötiş mumkin, lekin töliq emas: bir joyda biz sakrab ötamiz. Kun kutubxonada va an'anaviy turmuş tarzi hukm surgan xususiy uy hovlisida boşlanadi. Keyin Gorlyaşka Amir Temur xiyoboniga uçib boradi va yölda Toşkent modernizmining binolaridan biri - «Özbekiston» mehmonxonasiga qoyil qoladi. Metroda «Paxtakor» bekatigaça boradi, u yerdan avtobusda Anhor böyi böylab Çorsu va eski şahar mahallalariga yetib boradi. Mahallalardan Amaliy san'at muzeyiga uçib ötadi, u yerdan Alişer Navoiy nomidagi teatrgaça juda yaqin. Kun rang-barang çiroqlar yongan paytda keçki boğda tugaydi.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Quş sakraşi mumkin va şaharga yuqoridan qaray oladi. Yölda uning marşruti şaharliklar bilan uçraşuvlarga boyiydi: hayvonlar, quşlar va odamlar, asosiy çiziqni esa komikslar hamda qahramonlar va an'analar haqidagi hikoyalar töxtatib turadi. Natijada bir xil davom etadigan sayohat emas, balki jonli va mantiqiy sayohat hosil böladi.

Vikipediyasiz teleminora

— Odatda sayyohlarga körsatiladigan Toşkent bilan kundalik hayot şahri örtasidagi muvozanatni qanday topdingiz?

Bu turistik yöriqnoma emas, garçi kitob bu rolni ham bajara olsa-da. Bu şaharda bir kun ötkazadigan quşçaning hikoyasi va bu kun uning odatlari va imkoniyatlariga böysunadi: u yerda yurişi ham, uçib ketişi ham mumkin. Gorlyaşka xarakterida mening şaxsiy qaraşim körinadi: mayda narsalarni payqaş, ba'zi narsalarni ötkazib yuboriş, men uçun muhim bölgan narsada esa töxtab qoliş. Bu badiiy tanlov. Öquvçini barça diqqatga sazovor joylar bilan taniştiriş vazifasi bizning oldimizda turmagan.

— Bola hovli, kanal yoki metro bekati orqali şahar haqida nimani tuşunişi mumkin, buni faqat teleminora yoki muzey aytib bera olmaydi?

Teleminoraning vazifasi va xususiyatlari bor: oğirligi, tayançlari soni, balandligi, meteorologik stansiya. Bu haqda Vikipediyada öqiş oson. Men esa obyektga şinam qiyofa berişga harakat qilaman. Yuqorida restoran bor: u yerda şaharga balanddan qaraş, skripkaçi tinglaş va pirojniy yeyiş mumkin. Bunday tafsilot qiziqiş uyğotadi va men uçun rassom sifatida u ekskursovod hikoyasidagi faktlardan kam emas.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Yoki baland binoning yon devoridagi Jarskiy aka-ukalarning mozaikasi - monumental san'at asari. Yonida biz bu uy ostida uçratiş mumkin bölgan Toşkent faunasining vakillari bilan tanişamiz. Şahar - yodgorliklar töplami emas, balki jonli odamlar, hayvonlar, bu yerda yaşagan va yaşayotgan maşhur qahramonlardir. Kitob - mening qiziqiş uyğotiş usulim. Muzeyga ham u yerda bir sahifa bağişlangan: unga taşrif buyuriş juda qiziqarli.

— Binoni taniş mumkin bölişi uçun rasmda qaysi tafsilotlarni saqlab qolişni, qaysilarini esa bolalar idroki uçun soddalaştirişni qanday hal qildingiz? Ayniqsa, Toşkent modernizmini, masalan, «Özbekiston» mehmonxonasi yoki «Jemçug» turar-joy uyini qanday tasvirlaganingiz qiziq.

Öquvçi yoşiga qarab heç narsani moslaştirmadim. Vazifa badiiy edi va köproq mening uslubim binolarning öziga moslaşdi. Çizilgan holda ular taniş bölib qolişi va men uçun muhim bölgan xususiyatlarni yetkazişi kerak edi. Men öz uslubimda işladim va har bir tafsilotni hujjatlaştirişni maqsad qilmadim.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Kitob qanday tuzilgan

— Kitobda akvarel qölda yozilgan şrift va sahifalarning puxta öylangan kompozitsiyasi bilan uyğunlaşgan. Muharrir va dizayner bilan birga vizual ritmni qanday izladingiz? Bolaning nigohini nima uşlab turişi, nimasi esa oldinga harakat qilişga yordam berişi kerak edi?

Har bir yoyma ustida işlaşdan oldin biz ssenariyni öylab çiqamiz va raskadrovka çizamiz. Şunday qilib, yoymalar qançalik töla va xilma-xil ekani, kitob qanday tuzilgani va uning mantiği nimada ekani darhol körinadi.

Bu yerda noyob qonunlar yöq, lekin kitobda ikkita grafik til bor va şu tufayli öquvçi çarçamaydi. Komikslar va taniqli toşkentliklar haqidagi eslatmalar ikki rangda - qora va oqra rangda, qöşimça ravişda qoğozning oq rangi bilan işlangan. Komiksga ötayotganda öquvçi avtomatik ravişda diqqatini jamlaydi va hikoya bir xil bölib qolmaydi. Yoymaning yuqori qismida köpinça joy nomi turadi. Bunday "hiylalar" tizimga aylanadi va kitobni qiziqib tomoşa qiliş mumkin.

Öylaşga jur'at etamanki, u kattalar uçun ham kam qiziqarli emas, ayniqsa bu joylarni allaqaçon biladiganlar uçun. Mening çizayotgan narsamga bölgan qiziqişim va befarq emasligim kitobni qölida uşlab turgan kişiga ötadi.

— Kitob olti yoşdan boşlab öquvçilarga möljallangan. Materialni matn va rasmlar örtasida qanday taqsimladingiz?

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

Endi öqişni örgangan bolalarga hamma narsa tuşunarli bölişi kerak. Asos - rasm, matn oz va u sodda. Bu men uçun eng qiziqarli tuyulgan tanlangan faktlar: masalan, Özbekiston tarixi muzeyida qadimiy sak qozoni yoki bir yarim million yildan ortiq yoşdagi skelet saqlanadi. Rasm doim ustunlik qiladi, matn atrofida esa uni oson qabul qiliş uçun albatta böş joy qoldiriladi.

Kitobning bitta sehrli xususiyati bor: har safar unda yangi narsa körasiz. Balki hovlida hozir yoningizdan yugurib ötgan olmaxonni taniysiz. Yoki unda nima uçun biror narsa yöqligi haqida öylab qolasiz. Har kim uni öziça öqiydi.

— Kitob rus, özbek va ingliz tillarida çiqdi. Turli versiyalarda Toşkentning öziga xos xususiyatlarini özida mujassam etgan mahalliy nomlar va sözlarni qanday saqlab qoldingiz?

Men rus tilida yozdim, keyin kitob bilan ikki ajoyib tarjimon işladi: ular matnni tarjima qildi va moslaştirdi. Gorlyaşka ismining barça variantlari menga yoqdi. Lingvistik nozikliklar haqida hukm çiqariş menga qiyin.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

— Nimani matn bilan tuşuntirişdan köra rasm bilan körsatiş osonroq?

Men uçun matnda rasm bilan tasdiqlanmagan heç narsa bölmasligi printsipial ahamiyatga ega. Rasmda esa matnda yöq narsalar bölişi mumkin: ular matnni qöllab-quvvatlaydi va boyitadi. Kitobda bunday misollar köp. Hovlini tasvirlab, men topçan, stol, mevali daraxtlar haqida gapiraman. Matnda non yöq, lekin biz uni stolda köramiz va çoy içiş darhol taniqli bölib qoladi. Topçan yonida esa men yeçilgan galoşni "qoldirdim". Umid qilamanki, bunday tafsilotlar kimnidir kuldirdi.

Rassomning nigohi

— Bunday kitobning bola uçun oçiqligi siz uçun nimani anglatadi: tuşunarli til, uni mustaqil köriş imkoniyati, narxi, kutubxonada foydalaniş imkoniyati?

Umid qilamanki, kitobning tili haqiqatan ham tuşunarli, bunga muallif sifatida men javobgarman. Men bolalar tarixiy faktlarga kömilib ketmasligi va katta-kiçik tafsilotlarni bilişlari haqida öyladim. Narx va kutubxonalarda foydalaniş imkoniyati esa naşriyotning vazifasi, men bu bilan şuğullanmayman.

Foto: Respublika bolalar kutubxonasi matbuot xizmati

— Agar kitobdan keyin bola Toşkent böylab kamera yoki albom bilan sayrga çiqsa, unga nimaga qaraşni taklif qilgan bölardingiz?

Agar öqişdan keyin bola şahardagi heç bölmaganda bitta joyga qiziqsa, vazifa bajarilgan. Agar u yana kamera yoki diktofon olib, öz fikrlarini yozib olsa, bundan ham yaxşi.

Şunçaki uy atrofida aylanib çiqiş mumkin, lekin odatdagi narsalarga könikkan emas, qiziquvçan nigoh bilan qaraş kerak. Öz köçangiz, öz mahallangiz haqida yoziş yoki fotoesse suratga oliş mumkin, u yerda albatta köp qiziqarli narsalar topiladi.

Biz kundalik manzaraga könikamiz. Lekin rassomning nigohini yoqsangiz, turli tomondan qarasangiz va kiçik narsalarni payqasangiz, balki boşqa odamlar ham şaharga sizning közingiz bilan qaraşni xohlaydi.