Platon gimnasiyasidan uch “w” nuqta “com”gacha: kitob klublarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi haqida

Kitob klublarining tarixi Platon akademiyasiga borib taqaladi – ular nafaqat falsafa, balki so‘z san’ati ham muhokama qilingan qadimgi yunonliklarning otirishlari ko‘rinishida o‘tgan. Albatta, Aristotel va Geraklid Pontiyskiy detektivdagi qotil jinoyatining sabablari haqida bahslashmagan bo‘lsa-da, kitobxonlar bahsining ilk kurtaklari Afina shahri devorlaridan tashqaridagi o‘rmonzorda paydo bo‘lgan.
XVIII asrga kelib, adabiy suhbatlar zodagonlarning mehmonxonalariga ko‘chdi, ya’ni Angliya va Fransiyada uslub va yangiliklar muhokama qilindi, hatto teatrlashtirilgan o‘qishlar ham tashkil etildi. Vaqt o‘tishi bilan kitob o‘qish yuqori tabaqa vakillarining imtiyozi bo‘lmay qoldi, chunki savodxonlik rivojlanishi bilan klublar ommalashdi. XIX asr esa nafaqat romanlar, balki ayollarning jamiyatdagi o‘rni haqida ham so‘z yuritiladigan ayollar adabiy jamiyatlari to‘lqinini yuzaga keltirdi.
XX asr boshlariga kelib, Sharqda ham adabiy hayot qizg‘in tus ola boshladi. Masalan, Toshkentda Abdulla Avloniy tomonidan tashkil etilgan “Turon” teatr truppasi faoliyat yuritgan. U spektakllar va dramatik o‘qishlar orqali jadidlar g‘oyalarini tarqatar va aslida madaniy klub vazifasini bajargan – unda matnlar, ma’nolar va o‘zgarishlar muhokama qilingan. Keyinchalik “Turon” O‘zbekiston Milliy akademik drama teatriga aylandi.
Shu bilan birga, kitob klublari “ayollarning sevimli mashg‘uloti” bo‘lmay qoldi – janrlar bo‘yicha uyushmalar paydo bo‘ldi, tadbirlar shakli xilma-xillashdi va jonli uchrashuvlarga teleko‘rsatuvlar hamda radioeshittirishlar qo‘shildi. Adabiy didni global tendensiyaga aylantirgan Oprah’s Book Club’ini eng mashhur misol sifatida ko‘rsatib o‘tishimiz mumkin. Internet bilan hamma narsa osonlashdi: endi divandan turmasdan, Avstraliyalik do‘stingiz bilan Ryunoske Akutagavaning “Changalzorda” hikoyasidagi jinoyatni kim sodir etgani haqida bahslashishingiz mumkin.
Biroq oflayn ham yo‘qolmadi. Bugungi kunda ham maktabgacha yoshdagi bolalar uyidan dumalab qochib ketgan bo‘g‘irsoqning taqdirini hayajon bilan muhokama qiladigan joylardan tortib, Teodor Drayzerni jon-jahdi bilan tahlil qiladigan jamiyatlargacha Toshkentda kitob qahramonlari hamfikrlar davrasida jonlanadigan maskanlar mavjud.

Book Club Uz

Qayerda: Kalibr kitob do‘koni, Magic City.
Qachon: Har shanba kuni soat 11:00 da.
image
Adabiyotlar mavzusi: Falsafa, nasr, ilmiy-ommabop, fantastika, tarjimai hol.
Qisqacha tavsif: Ishtirokchilar yoshi 18+, auditoriya juda har xil: talabalardan tortib tadbirkorlargacha. Bu yerga kelganlarni kitob o‘qishga qiziqish, yangi tanishlar orttirish, o‘z ustida ishlash va faol turmush tarziga intilish birlashtiradi.
Ishtirokchilarning fikri:

“Biz faqat Kalibrda emas, boshqa joylarda ham o‘qiymiz, – deydi ishtirokchilardan biri. – Tog‘larga chiqamiz, teatr va ko‘rgazmalarga boramiz, stadionda ertalabki o‘qishlar o‘tkazamiz, hatto Bubble tea ichib kitoblarni muhokama qilamiz. Uchrashuvlardan so‘ng “yana bir piyola quying” deymiz va samimiy suhbatlar hamda issiq choy bilan vaqt o‘tkazamiz.”

Narxi: Birinchi uchrashuvga kirish bepul. Keyingilari – abonement asosida. Ro‘yxatdan o‘tish uchun Telegramga yozish kerak: ismingiz, yoshingiz, faoliyatingizni ko‘rsating va o‘zingiz haqingizda qisqacha ma’lumot bering.
Yozilish uchun telegram: @feruza_nig
Ijtimoiy tarmoqlar:
Telegram - @bookclub_uz / Instagram - @bookclub_uz

Respublika bolalar kutubxonasidagi kitobxonlik klublari

image
Qisqacha ta’rif: Respublika bolalar kutubxonasi doimo jonli va gavjum: bu yerda kichkintoylar, maktab o‘quvchilari, talabalar va chuqur suhbatlarga qiziqishini yo‘qotmagan katta yoshdagi odamlar kitob o‘qiydi. Kimdir endigina so‘zlarni qo‘shishni o‘rganayotgan bo‘lsa, kimdir allaqachon Xolden Kolfildning xatti-harakatlari haqida bahslashmoqda.
Ishtirokchilarning fikri:
Klublar kuratori – Ivan Sorokin. U uchun kitoblar shunchaki matnlar emas, balki dunyoni va o‘zini anglash vositasidir.

“Biz kitoblarni jadval bo‘yicha tanlamaymiz. Tanlashda rayfiyatga, yoshga va tayyorgarlikka qaraymiz. Hatto eng g‘alati narsa ham, agar unda ruh bo‘lsa, muhim bo‘lib chiqishi mumkin. Asosiysi, kitobni boshqalarga ham berging kelishi kerak”.

Kichkintoylar klubi (0-5 yosh)

·       Ingliz tili kitob klubi: ingliz tilida o‘qish va interaktiv mashg‘ulotlar. Kitoblardan namunalar: “Frog Goes on Holiday”, “My Favourite Dinosaur”.
·       O‘zbek tilidagi kitob klubi: “Qornim ochib ketdi” kabi ilk hikoyalar bilan tanishish.
Qachon: Uchrashuvlar har oyning juma kuni soat 11:00 da o‘tkaziladi.

Bolalar klubi (6-10 yosh)

·       O‘zbek tilidagi klub: “Hovlimizdagi voqea” va “Shiringina ezgulik” kabi yorqin, quvnoq va ibratli kitoblar.
Diqqatni jamlab o‘qish ustaxonasi: “kattalar” klubi uslubida rus tilidagi kitoblarni muhokama qilish. Masalan, “Новые соседи господина Выдры" ("Qunduz amakining yangi qo‘shnilari").
·       Ingliz klubi: Nil Armstrong, Ella Fitsjerald kabi ajoyib va mashhur shaxslarning hayoti haqida suhbat qilish.
Qachon: Uchrashuvlar oyiga bir yoki ikki marta – juma va shanba kunlari o‘tkaziladi.

Kattalar klubi (16+)

Rus tilidagi uchrashuvlar – chuqur mulohazali o‘qish va samimiy suhbatni sog‘inganlar uchun. O‘qilgan kitoblar orasida “Овод” ("So‘na"), “Игра в бисер” ("Munchoq o‘yini"), “Над пропастью во ржи” ("Javdar jarligi ustida") kabi asarlarni uchratishingiz mumkin.
Qachon: Uchrashuvlar oyiga bir marta o‘tkaziladi.

“Kutubxona huzurida tashkil etilgan kitob klubi a’lochilar to‘garagi yoki yolg‘iz o‘zingiz o‘tirib o‘qishingiz mumkin bo‘lgan joy emas, – deydi Ivan. – Bu suhbat maydoni. Bu yerda kitob faqat bahona, asosiy voqealar, ya‘ni muhokama, hayrat, bahs, kelishuv yoki kelishmovchilik, so‘z izlash va shaxsiy munosabatni ifodalash keyinroq sodir bo‘ladi”.

Narxi: barcha uchrashuvlar bepul, oldindan ro‘yxatdan o‘tish sharti bilan.
Ijtimoiy tarmoqlar:
Telegram - @book_club_ppo / Instagram - @acdflibrary

Topar.uz asosida tashkil etilgan “Книжная нора”

Manzil: Yahyo G‘ulomov ko‘chasi, 38. Topar.uz do‘koni yerto‘lasida
Ish tartibi: Uchrashuvlar oyiga bir marta, odatda dam olish kunlari. Sana bir-ikki hafta oldindan kelishib olinadi.
image
Adabiyot mavzusi: Turli janrlar – klassika, antiutopiya, hujjatli nasr, zamonaviy adabiyot, real voqealarga asoslangan nobadiiy adabiyot.
Qisqacha tavsif: Klub 2022-yilda o‘qilgan kitoblar haqida samimiy suhbatlashishni istaydigan odamlarni topish maqsadida deyarli tasodifan ochilgan. O‘shandan beri uchrashuvlar do‘konning shinam yerto‘lasida o‘tkaziladi — shu sababli bu joy “нора”, y‘ani "in" deb ataladi. Bu yer vaqt o‘tishi bilan begona odamlar bir biriga qarindoshdek bo‘lib qolgan kichik makondir. Boshidanoq klub a’zolari tarkibi 16 yoshdan 46 yoshgacha bo‘lgan turli yoshdagi insonlardan iborat edi. Kimdir ishlaydi, kimdir o‘qiydi, kimdir o‘zini izlaydi. Ularni kitob o‘qishga bo‘lgan muhabbat birlashtiradi.
Ishtirokchilarning fikri:
Eng qizg‘in munozaralar “Заводной апельсин” asari atrofida bo‘lib o‘tdi. Bu asar uzoq va ehtiros bilan muhokama qilindi. Ishtirokchilar Dostoyevskiyni ikki marta qayta o‘qidi. Bundan tashqari Palanikning asarlarini, “Книжный вор" ("Kitob o‘g‘risi") romanini o‘qishdi va ularni go‘yo hayot-mamot masalasidek muhokama qilishdi.

“Bizning o‘ziga xosligimiz formatda emas, balki muhitda. Biz ko‘rgazmalarga boramiz, filmlarni tomosha qilamiz, “Yashirin Santa” o‘yinini o‘tkazamiz, lekin eng muhimi tadbirimiz — bu shoshilinchsiz o‘tadigan yakshanba kungi suhbatlardir”.

“Bizning o‘ziga xosligimiz formatda emas, balki muhitda. Biz ko‘rgazmalarga boramiz, filmlarni tomosha qilamiz, “Yashirin Santa” o‘yinini o‘tkazamiz, lekin eng muhimi tadbirimiz — bu shoshilinchsiz o‘tadigan yakshanba kungi suhbatlardir”.
Narxi: Klub bepul. Do‘kon yoki Telegram guruhi orqali qo‘shilish mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari:
Faqat a’zolar uchun Telegram guruhi mavjud. Tashkilotchilarning aytishicha, har bir inson oyida kamida bir marta hamma narsadan qochib, bemalol vaqt otkazadigan burchakka ega bo‘lishi kerak ekan, — “Книжная нора” aynan shunday joy.

book.lovers.club

Manzil: Istiqbol ko‘chasi, 8. Book cafe
Ish tartibi: har oyning oxirgi yakshanbasi soat 10:30 da.
image
Adabiyotlar mavzusi: ovoz berish yo‘li bilan har oyda bir kitob tanlab olinadi. Janrlar turlicha — asosiysi, matn qiziqarli va ta’sirli bo‘lishi kerak.
Qisqacha tavsif: Book.lovers.club bir yarim yildan beri faoliyat yuritmoqda va shu vaqt ichida yolg‘iz o‘qishni istamaydiganlar uchun qulay ma’naviy makonga aylanib ulgurdi. Ishtirokchilarning yoshi turlicha bo‘lsa-da, barchasining fikri bir: ular jonli uchrashuvlarni va ta’sirli hikoyalar bilan o‘rtoqlashishni yoqtiradi.
Ishtirokchilarning fikri:

“Eng esda qolarli uchrashuv yanvarda bo‘ldi – qor butun shaharni qoplagan bo‘lsa-da, biz baribir keldik. Chunki kitob – bahona, eng muhimi satrlar orasida ro‘y beradi.”

Klubning qat’iy qoidalari yo‘q, ammo o‘ziga xos muhiti bor. Muhokamalar jonli, suhbatlar samimiy. Har bir uchrashuv o‘zidan so‘ng iz qoldiradi.
Narxi: Ishtirok etish bepul. Tashrif haqida oldindan xabar berish kifoya.
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari:
Telegram - @bookloversclub_uz / Instagram - @book.lovers.club
Toshkentdagi kitob klublari kelajagi haqidagi mulohazalarda eng muhimi nafaqat kitoblar, balki yoningdagi insondir. Raqamlashtirish jarayonlarining rivojlanib borayotganiga qaramay, metro va avtobuslarda, soya-salqin joylardagi maysazorda yoki qahvaxonada bir finjon qahva ustida kitob o‘qiyotgan odamlarni uchratish mumkin. Ehtimol, kimdir hamfikrlar bilan uchrashib, kitob qahramonlari taqdirlarining murakkabliklarini va muallifning g‘oyasini muhokama qilish mumkinligi haqida bilmasa kerak. Ammo bir kun kelib taqdir ularni xuddi kitoblar kabi muqovasining ortida eng qiziqarli jihatlari yashiringan insonlar  bilan uchrashtirishiga umid qilamiz.