Tarixiy manbalarda qayd etilgan eng qadimgi kutubxona sifatida miloddan avvalgi VII asrda Ossuriya podshosi Ashshurbanipal tomonidan Nineviya saroyida barpo etilgan kutubxona tan olinadi. U sopol taxtachalar to‘plamidan iborat bo‘lib, qadimgi dunyodan saqlanib qolgan eng yirik kutubxona hisoblanadi.
Ashshurbanipal kutubxonasi vayronalaridan topilgan “Gilgamesh dostoni” parchasi bitilgan sopol taxtacha
Ashshurbanipal kutubxonasi vayronalaridan topilgan “Gilgamesh dostoni” parchasi bitilgan sopol taxtacha
Hozirgi O‘zbekiston hududida ko‘plab kutubxonalar faoliyat olib borgan: Buxoroda Somoniylar saroyidagi ulkan kitob xazinasidan Ibn Sinoning o‘zi foydalangan. Samarqandda Mirzo Ulug‘bek tomonidan barpo etilgan rasadxona qoshida astronomiya, matematika, yunon va arab falsafasiga oid asarlar saqlangan kutubxona faoliyat yuritgan. Xivada XVIII asrda tashkil etilgan Olloqulixon madrasasi qoshida ham kutubxona faoliyat yuritgan.
Bugungi kunda dunyoning eng yirik kutubxonalari — Britaniya kutubxonasi, AQSh Kongressi kutubxonasi, Strasburg kutubxonasi va Daniya Qirollik kutubxonasi — tinch va sokin arxiv emas, ular allaqachon hayot qaynayotgan markazlarga, haqiqiy o‘ziga xos shahar makonlariga aylangan.
Bizning yo‘lko‘rsatkichimiz, sizni Aleksandriya kutubxonasiga olib bormasligi mumkin, ammo Toshkentdagi o‘qish zallarida undan ham qiziqarliroq narsalarni topish mumkin. Bu yerda cheksiz skrollingdan (axborotni taqdim etish shakli bo‘lib, unda tarkib (matn, tasvir) vertikal yoki gorizontal yo‘nalishda harakatlanadi) dam olish, satrlarni chuqur his qilish, boshliq nazoratisiz ishlash yoki shunchaki hikoyalar va bilimlar to‘la javonlarga singib ketish uchun “safe space” (ya‘ni inson yoki odamlar guruhi uchun jismoniy va hissiy jihatdan xavfsiz muhitni ta’minlaydigan joy bo‘lib, u yerda ular o‘zlarini noto‘g‘ri tushunchalar va salbiy fikrlardan qo‘rqmasdan erkin ifoda etishlari mumkin) topishingiz mumkin.

1. O‘zbekiston temir yo‘lchilari va transport quruvchilari markaziy kasaba uyushmasi kutubxonasi

image
Manzil va borish yo‘li: Amir Temur shoh ko‘chasi, 30. Mo‘ljal - Temiryo‘lchilar madaniyat saroyi, “Sevimli” telekanali yonida
Foydalanish tartibi: kirish tekin, ammo ro‘yxatdan o‘tish talab etiladi.
Qulayliklari:
·       o‘qish zali va kitob fondi;
·       18 ta o‘rindiq, stol va stullar – qulay joylashish imkoniyati;
·       nihoyatda sokin muhit;
·       internet yaxshi ishlaydi;
·       rozetkalar, konditsioner mavjud, hojatxona toza;
·       xodimlar ochiqko‘ngil, tashrif buyuruvchilarni iliq kutib olishadi.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, ishlash, o‘rganish uchun universal joy.
To‘lov: umuman bepul.
Muloqot tili: rus tili
Ish vaqti:
·       dushanba–juma: 09:00–17:00;
·       tushlik: 13:00–14:00;
·       shanba–yakshanba: dam olish kunlari.

2. Mirzo Ulug‘bek tumani axborot-kutubxona markazi (AKM)

image
Manzil va borish yo‘li: Hamid Olimjon maydoni, 12A. AKM ko‘p qavatli binoning 2 va 3-qavatlarida joylashgan. Mo‘ljal “Hamid Olimjon” metro bekati.
Foydalanish tartibi: pasport bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tish zarur. Kirish tekin.
Qulayliklari:
·       ikkita o‘qish zali (sig‘imi – taxminan 50 kishi);
·       20–50 o‘rinli anjumanlar zali;
·       bitta divan, ikkita kreslo, shuningdek, zamonaviy plastik va yog‘och stullar;
·       xona sokin; tadbirlar o‘tkazilganda oldindan xabar beriladi;
·       wi-fi mavjud, yaxshi ishlaydi;
·       konditsioner va rozetkalar bor;
·       hojatxonalar toza, biroq ta’mirlanmagan (qoniqarli holatda);
·       xodimlar samimiy va xushmuomala.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, mutolaa, masofaviy ish, ijodiy va adabiy uchrashuvlar.
To‘lov: umuman bepul.
Muloqot tili: o‘zbek va rus tillari
Ish vaqti:
·       dushanba–shanba: 10:00–17:00;
·       yakshanba – dam olish kuni;
·       oyning oxirgi kuni – sanitariya kuni, tashrif buyuruvchilarga xizmat ko‘rsatilmaydi.
Aloqa uchun:

3. Respublika bolalar kutubxonasi

image
Manzil va borish yo‘li: Yahyo G‘ulomov ko‘chasi, 47-uy.
Foydalanish tartibi: kirish tekin. Kitobxon chiptasini rasmiylashtirish uchun (kitoblarni uyga olib ketish maqsadida) ro‘yxatdan o‘tish kerak. Tadbirlarga alohida bepul ro‘yxatdan o‘tish talab etiladi.
Qulayliklari:
·       butun kutubxona bo‘ylab — yumshoq o‘rindiqlar, stol va stullar o‘rnatilgan, shuningdek, ochiq havoda stollar bilan jihozlangan shinam hovlisi ham bor;
·       ish kunlari juda tinch joy, dam olish kunlari esa, ayniqsa, bolalar zalida, biroz shovqinliroq bo‘ladi;
·       parolsiz ochiq wi-fi mavjud;
·       rozetkalar, konditsionerlar, ozoda hojatxonalar va hatto bufet ham bor;
·       xodimlar e’tiborli va mehribon, doimo yordam berishga tayyor.
Qo‘shimcha: EBSCO tizimiga kirishga imkon beruvchi kompyuter sinfi.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, o‘rganish, kovorking, darslarga tayyorgarlik ko‘rish, madaniy va ta’lim tadbirlarida ishtirok etish.
To‘lov: umuman bepul.
Muloqot tili: o‘zbek va rus tillari.
Ish vaqti:
·       har kuni 10:00 dan 21:00 gacha;
·       sanitariya kuni — oyning oxirgi seshanba kuni.
Aloqa ma’lumotlari:

4. “Turon” axborot-kutubxona markazi

image
Manzil va borish yo‘li:
ikkita binoda joylashgan
Ohangrabo ko‘chasi, 1-uy — 212-maktab yonida; 
6-Zarqaynar berk ko‘chasi, 1 — Abdulla Qodiriy bog‘i yaqinida.
Foydalanish tartibi: Kirish tekin. Bir martalik ID-karta sotib olinadi (10 000 so‘m, 3 yil amal qiladi). Shundan so‘ng kutubxonadan to‘liq bepul foydalanish mumkin.
Qulayliklari:
·       qulay stullar va divanlar bilan jihozlangan shinam zallar;
·       o‘qish, dam olish va ishlash uchun zonalar;
·       asosan tinch joy, lekin yaqin atrofda vaqtinchalik qurilish ishlari (deyarli yakunlangan) olib borilmoqda;
·       wi-fi mavjud;
·       rozetkalar va konditsionerlar bor;
·       hojatxonalar toza;
·       xodimlar e’tiborli, o‘zbek, rus va ingliz tillarida so‘zlasha oladilar.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, o‘rganish, noutbukda masofaviy ishlash.
To‘lov: ID-kartadan tashqari bepul.
Muloqot tili: o‘zbek (asosiy), rus va ingliz tillari.
Ish vaqti:
·       dushanba – juma kunlari 09:00 dan 21:00 gacha;
·       shanba kuni 09:00 dan 18:00 gacha;
·       yakshanba – dam olish kuni.
Aloqa ma’lumotlari:
+998 (90) 008-94-91

5. Fransuz alyansi

image
Manzil va borish yo‘li: Zulfiyaxonim ko‘chasi, 112. Mo‘ljal — “Anhor” bog‘i.
Foydalanish tartibi: kirish tekin, ammo kutubxona va raqamli xizmatlardan faqat ro‘yxatdan o‘tgan a’zolar foydalana oladi.
Masalan, a’zolik: yiliga 100 000 so‘m – tadbirlarda qatnashish, mediatekadan foydalanish, kitoblarni uyga olish, kompyuterda ishlash va Culturethèque platformasidan onlayn foydalanish huquqini beradi.
Qulayliklari:
·       40 ta o‘qish joyi + 5 ta kompyuterli joy;
·       qulay jihozlar: stollar, stullar, yumshoq kreslolar;
·       juda sokin va osuda muhit;
·       barqaror ishlaydigan wi-fi;
·       rozetkalar, konditsionerlar, toza hojatxonalar;
·       xodimlar xushmuomala, muloqotga ochiq, bir necha tilda so‘zlashadi.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, ishlash, o‘rganish, uchrashuvlar, darslarga tayyorgarlik ko‘rish, fransuz mediasini ko‘rish va fransuz tili muhitida muloqot qilish.
To‘lov: kirish tekin. Mediateka, kitoblar va xizmatlardan foydalanish – a’zolik asosida.
Muloqot tillari: fransuz, o‘zbek, rus tillari
Ish vaqti:
·       dushanba – juma kunlari 09:00–18:00;
·       shanba kuni 14:00–18:00;
·       yakshanba – dam olish kuni.
Aloqa ma’lumotlari:
info@af-tachkent.uz

6. Alisher Navoiy nomidagi Milliy kutubxona

image
Manzil va borish yo‘li: Alisher Navoiy ko‘chasi, 1.
Foydalanish tartibi:
14 yoshdan boshlab shaxsni tasdiqlovchi hujjat (pasport, haydovchilik guvohnomasi, harbiy guvohnoma, doimiy yashash ruxsatnomasi) mavjud bo‘lganda ro‘yxatdan o‘tish mumkin.
·       doimiy foydalanish uchun ID-karta rasmiylashtiriladi (10 000 so‘m, amal qilish muddati 3 yil);
·       shaxsni tasdiqlovchi hujjat va to‘lov kvitansiyasi orqali bir marta kirish ham mumkin;
·       kitoblar faqat zallarda o‘qish uchun beriladi, uyga olib ketish mumkin emas.
Qulayliklari:
·       ko‘plab ixtisoslashtirilgan zallar: huquqiy axborot zalidan media-markazgacha;
·       elektron katalog va dissertatsiyalar bazasidan foydalanish imkoniyati;
·       qulay mebellar bilan jihozlangan zallar: stollar, kreslolar, divanlar;
·       wi-fi mavjud, kuniga 45 daqiqa bepul internet taqdim etiladi, shuningdek, pulli media-markaz ham mavjud;
·       kutubxonada rozetkalar, konditsionerlar, hojatxonalar mavjud, nusxa ko‘chirish, skanerlash va chop etish xizmatlari ko‘rsatiladi;
·       keng va sokin zallar, ayniqsa “tafakkur” va “istiqbol” zallari individual ishlash uchun qulay;
·       xodimlar malakali va xushmuomala.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, mutolaa, tadqiqotlarga tayyorgarlik, noutbukda ishlash, dissertatsiyalarni o‘rganish, nodir adabiyotlarni izlash, arxivlar va internetdan foydalanish
Pullik/bepul xizmatlar:
·       ID-karta - 10 000 so‘m (3 yil muddatga);
·       internet – dastlabki 45 daqiqa bepul, keyin narxnoma asosida;
·       bir martalik foydalanish – to‘lov kvitansiyasi asosida;
·       qo‘shimcha xizmatlar (nusxa olish, skanerlash, bibliografiya) – pulli.
Muloqot tillari: o‘zbek va rus tillari, xodimlar ingliz tilida so‘zlashuvchi foydalanuvchilar bilan ham ishlaydi
Ish vaqti:
·       dushanba–juma kunlari 08:00–21:00;
·       shanba–yakshanba kunlari 09:00–17:00;
·       sanitariya kuni: har oyning oxirgi ish kuni;
·       rasmiy bayram kunlari yopiq;
·       zallar bo‘yicha ish jadvali alohida belgilanadi.
Aloqa ma’lumotlari:

7. “Bilim” axborot-kutubxona markazi

image
Manzil va borish yo‘li: Chilonzor massivi, Ts-14 mavzesi.
Foydalanish tartibi:
·       14 yoshdan boshlab (alohida hollarda 12 yoshdan) foydalanish mumkin;
·       o‘quvchi chiptasi talab etiladi, u pasport (yoki nusxasi), 2 ta fotosurat va zarur hollarda o‘qish yoki ish joyidan kafolat xati taqdim etilganda beriladi;
·       ro‘yxatdan o‘tish narxi 10 000 so‘m, chipta 3 yil amal qiladi.
Qo‘shimcha ma’lumotlar:
·       chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham ro‘yxatdan o‘tishlari mumkin;
·       boshqa shahardan tashrif buyurgan fuqarolar uchun vaqtinchalik o‘quvchi chiptasi mavjud, faqat o‘quv zallarida xizmat ko‘rsatiladi.
Qulayliklari:
·       15 kunga 5 tagacha kitob beriladi (muddatni uzaytirish imkoniyati mavjud);
·       noyob va qimmatli nashrlar faqat o‘quv zallarida foydalanish uchun beriladi;
·       o‘quv zalida nashrlar soni cheklanmagan;
·       qulay stol va stullar bilan jihozlangan o‘quv zali;
·       hojatxonalar;
·       wi-fi;
·       rozetkalar.
Quyidagi faoliyat uchun mos: o‘qish, noyob nashrlar bilan ishlash, o‘qishga va ilmiy faoliyatga tayyorgarlik ko‘rish.
To‘lov: o‘quvchi chiptasi pulli – 10 000 so‘m.
Muloqot tillari: o‘zbek va rus tillari
Ish vaqti:
·       dushanba – juma kunlari 09:00 – 21:00;
·       shanba – yakshanba kunlari 09:00 – 17:00 (faqat o‘quv zali ishlaydi);
·       har oyning oxirgi kuni – sanitariya kuni.
Aloqa ma’lumotlari:
 +998 (71) 276-66-30, 276-66-79, 276-75-61
libtashkent@natlib.uz

8. Gyote instituti kutubxonasi

image
Manzil va borish yo‘li: Amir Temur shoh ko‘chasi, 42.
Foydalanish tartibi:
kutubxona keng jamoatchilik uchun ochiq. Mediatekadan foydalanish uchun o‘quvchi chiptasi zarur:
·       Elektron chipta - BibToGo ilovasi orqali rasmiylashtiriladi;
·       Plastik chipta – rasmiylashtirish uchun onlayn shaklni to‘ldirish lozim.
Faollashtirish uchun shaxsni va Toshkentda yashash/ishlash/o‘qishni tasdiqlovchi hujjat taqdim etish lozim. Kirish tekin, foydalanish bepul, chipta ham bepul.
Qulayliklari:
·       zamonaviy o‘quv zali;
·       osuda, sokin muhit;
·       kitoblar, jurnallar, CD, DVDdan foydalanish imkoniyati;
·       internet (wi-fi);
·       qulay foydalanish shartlari: 3 haftagacha muddatga 5 tagacha material olish mumkin;
·       muddatni onlayn yoki ilova orqali uzaytirish imkoniyati mavjud;
·       jarimalar: kechiktirish uchun kuniga 25 000 so‘m, chizilgan sahifa uchun 15 000 so‘m, kitob shikastlanganda zararni qoplash lozim;
·       kutubxonada rozetkalar, konditsionerlar, hojatxonalar mavjud;
·       50 dan ortiq joy.
Quyidagi faoliyat uchun mos: nemis adabiyoti bilan ishlash, darslarga tayyorgarlik ko‘rish, mustaqil o‘qish, til amaliyoti.
To‘lov: o‘quvchi kartasi – bepul. Foydalanish – bepul. Kitoblarni kechiktirish yoki shikastlash uchun jarimalar mavjud.
Muloqot tillari: nemis, o‘zbek, rus tillari.
Ish vaqti:
·       Dushanba – juma: 09:00–20:00;
·       shanba kuni 09:00 – 18:00;
·       yakshanba dam olish kuni.
Aloqa ma’lumotlari:
bibliothek-taschkent@goethe.de
+ 998 (78) 140-14-98
* * *
Bugungi kunda kutubxonalarni chang bosgan o‘tmish deb hisoblash noto‘g‘ri, ular zamonaviy hayotimizning jonli qismidir, faqat biroz sokinroq hayotda yashaydi. Shiddatli mehnat sur’ati va doimiy shoshilinch muhitda ba’zan vaqt to‘xtab qolgandek tuyuladigan joyga kirish faqatgina foyda keltiradi. Chunki ba’zida hammamizga o‘z fikrlarimizni aniq eshitish uchun sukunat kerak bo‘ladi. Ehtimol, kutubxonalarning g‘ayrioddiy kuchi ham aynan shundadir.