Modest fashion — e’tiqod, din yoki shaxsiy qarashlarning ma’naviy va stilistik
talablariga muvofiq o‘z tanasini yopishni ma’qul ko‘radigan ayollar orasidagi
moda yo‘nalishidir.
Bu yo‘nalish “kamtarona moda”
deb tarjima qilinadi. Ta’kidlash joizki, kamtarlik tushunchasi dinlar va
madaniy me’yorlarda farqlanadi. Unga
bir xil yondashish mushkul. Agar kiyimning yopiqlik darajasi haqida gapiradigan
bo‘lsak, XX asrgacha moda ko‘proq iffatga asoslangan: ayollarning kundalik
kiyimi hatto yozning jazirama issig‘ida ham oyoq va qo‘lni yopib turgan, boshda
esa doimo shlyapani ko‘rish mumkin edi. Faqat ballarda xonimlar o‘ziga erkinlik
berishi, dekolte va yelkani ochish mumkin edi. Shunday qilib, modadagi yangi
yo‘nalish aslida qadimiy an’analarga borib taqaladi.
“Kamtarona” moda 2000-yillarning boshlarida mustaqil yo‘nalish
sifatida shakllandi. Gap shundaki, XXI asr boshidagi uslub dunyoviy ayollarga
iloji boricha ochiq kiyim kiyish imkonini bergan. Biroq musulmon ayollar,
pravoslav nasroniylar va axloqiy yoki shaxsiy e’tiqodi tufayli oddiy va yopiq
kiyimni afzal ko‘rganlar muammoga duch kelishdi: oddiy do‘konlarda mos
keladigan kiyim juda kam edi. Natijada talab taklifni keltirib chiqardi.
Ammo klassik uslubdagi yopiq liboslarni shariat
qoidalari asosida yashaydigan muslima ayol obrazidan farqlash lozim.
Modest fashion — mo‘tadillik ifodasi bo‘lib, u muloyim ranglar, sifatli matolar, mukammal bichimli qalam yubka yoki shim, uzun yengli ko‘ylaklar va bluzkalar, bo‘yinda marvarid shodasi va tabiiy pardoz-andozni qamrab olishi mumkin.
Nima uchun bugun modest fashionga talab yuqori?
Birinchisi, bag‘rikenglik va turlicha madaniyatlarga hurmat.
Bugun dunyo nihoyatda xilma-xil, biz ko‘p sayohat qilamiz, yashash joyimizni
o‘zgartiramiz. Yevropa mamlakatlarining madaniy me’yorlari ayollarga mini yubka,
kalta, tor liboslarni kiyish va kiyim tanlashda erkinlikni his qilish imkonini
beradi. Shu bilan birga, islom diniga e’tiqod qiluvchi ko‘plab mamlakatlarning
mahalliy aholisi yopiq va kamtarona uslubdagi kiyimlarni tanlaydi. Yangi joyga
moslashish uchun “o‘z qoidalari” bilan kelmaslik, balki boshqa mamlakat va
madaniyatning uslub va qoidalarini hisobga olish muhim. Agar ijtimoiy qoidalar
talab qilsa, yelkani yopish, midi yoki maksi yubka kiyish, boshga ro‘mol o‘rash
zarur.
Ikkinchisi, inklyuzivlik va majburiy go‘zallik
andozalaridan voz kechish. Boshqalarga o‘xshamaslik bugun odatiy holga aylanib
bormoqda. Ro‘mol o‘ragan ayollar sira uyida qamalib olgan odamlarga o‘xshamaydi.
Masalan, Ibtihoj Muhammad 2016-yilgi Olimpiya o‘yinlarida hijobda qatnashib,
qilichbozlik bo‘yicha jamoaviy musobaqalarda bronza medalni qo‘lga kiritgan.
Halima Adenni esa Britaniyaning Vogue jurnali muqovasida paydo bo‘lgan birinchi
hijobli model sifatida e’tirof etish mumkin.
Kamtarona uslubdagi yopiq kiyimlar tobora ko‘proq o‘zini namoyon qilish
vositasiga va muhim ijtimoiy muammolarga e’tiborni jalb qilish usuliga aylanib
bormoqda. Eng yorqin misollardan biri pokistonlik huquq himoyachisi Malala
Yusufzay bo‘lib, u tinchlik yo‘nalishi bo‘yicha Nobel mukofotining eng yosh
sovrindori hisoblanadi.
Malala 2012-yilda maktabdan qaytayotganda yuziga o‘q uzgan jangarilar hujumidan
omon qolgan. Qizcha mo‘jiza tufayli tirik qolgan va keyinchalik butun dunyo
bo‘ylab bolalar va ayollar huquqlarini himoya qilishga hayotini bag‘ishlagan.
Pandemiyalar, qurolli to‘qnashuvlar, tabiiy ofatlar
insonning zaiflik hissini kuchaytiradi va bunday sharoitda yopiq kiyim tana
xavfsizligiga ehtiyoj uyg‘otadi. Bugun jozibadorlik ko‘p jihatdan tana va uning
o‘lchamlari bilan bog‘liq. Shuning uchun tashqi ko‘rinishini jozibadorlik jihatidan
bo‘rttirishni istamaydigan ayollar “yopiq kiyim moda”sini tanlaydi. Yopiq
uslubdagi moda muxlislarining ta’kidlashicha, jozibadorlik faqat yalang‘och
tanada emas, balki ichki quvvat va xarizmada ham namoyon bo‘ladi.
XX asr oxiridagi jinsiy inqilob jamiyatni iffat
haqidagi ko‘plab tushunchalardan mahrum etdi. Yalang‘och va yarim yalang‘och
tanalar shu qadar ko‘payib ketdiki, odamlarning o‘zi ham bu vizual ochiq-sochiqlikdan charchadi shekilli. Dizaynerlar
kayfiyatning o‘zgarishini ilg‘ab olishdi va podiumlarda yopiq obrazlar tobora
ko‘proq paydo bo‘la boshladi.
Bugun yopiq uslubdagi moda intellektuallik tusini olmoqda: iste’molchiga endi faqat tanasini yopib, chiroyli ko‘rinishning o‘zi yetarli emas. Kiyim qadriyatlar, g‘oyalarni aks ettirishi va o‘zini namoyon qilishga yordam berishi muhim. Choklari tashqariga ag‘darilgan noan’anaviy pidjak e’tiborni tortishga va egasi haqida klassik variantga qaraganda ko‘proq ma’lumot berishga qodir.
Zamonaviy jamiyat tobora ongli iste’molga intilmoqda.
Modest fashionning asosiy g‘oyalaridan biri — uzoq muddat xizmat qiladigan sifatli buyumlar
yaratish, bluzka, yubka va shimlar bir-biriga yaxshi mos keladigan kapsulalarni
tikish orqali yangi xaridlar qilish zaruratidan xalos bo‘lishdan iborat. Moda
sanoati sayyoramizni ifloslantiruvchi eng yirik omillardan biri bo‘lib qolmoqda.
Shu sababli u “xarid uchun xarid” va statusga intilishdan voz kechish
tendensiyasiga tobora faol ergashib, minimallik, funksionallik va kiyimning
yuqori sifatiga e’tibor qaratmoqda.
Modest fashion va moda brendlari
So‘nggi yillarda kamtarona modaga qiziqish asosan musulmon
dunyosidagi blogerlarning faolligi tufayli kuchaydi. Ular o‘z turmush tarzi
bilan o‘rtoqlashib, e’tiqod va diniy ko‘rsatmalarni zamonaviy moda tendensiyalari
bilan qanday uyg‘unlashtirayotgani haqida so‘zlamoqda hamda modest fashion
doirasida turli uslubiy yechimlarni namoyish etmoqda. Masalan, Salli Ashur shlyapa va ro‘mol bilan to‘ldirilgan klassik tasvirlarni joylashtiradi. Bularni nafaqat musulmon ayollar, balki boshqalar ham
e’tiborga olishi mumkin.
2015-yildan buyon har yili Istanbul, London, Dubay va
dunyoning boshqa shaharlarida Modest fashion Week tadbiri o‘tkazilayotgani ham
yopiq uslubdagi kiyimlarga talab ortib borayotganidan dalolat beradi. Tadbir
butun dunyodan yuzlab dizaynerlar, bayerlar, moda mutaxassislari va kamtarona
kiyim-kechak muxlislarini birlashtiradi.
Moda uylari va xalqaro kiyim brendlari ham ortib
borayotgan talabga javob bermoqda. Misol uchun, Nike kompaniyasi musulmon
sportchilari uchun hijoblar ishlab chiqardi, 2024-yilda Prada muqaddas Ramazon
oyiga bag‘ishlangan to‘plamni taqdim etdi. Hatto o‘zining ochiq liboslari bilan
mashhur bo‘lgan Italiyaning Dolce&Gabbana brendi 2023-yilda Saudiya
Arabistoniga bag‘ishlangan musulmon liboslarining cheklangan to‘plamini
chiqardi.
2011-yilda Turkiya dizaynerlari, shuningdek, yirik va
kichik atelye egalarini birlashtirgan Modanisa platformasi ishga tushirildi. Bu
ularga o‘z ishlarini onlayn sotish imkoniyatini berdi. Ushbu brend musulmon
ayollarining o‘zini tadbirkorlar, ish beruvchilar va innovatorlar sifatida
qayta anglash tendensiyasiga javob berdi. Modanisaning maqsadi ayollar yopiq modasi
faqat qora rang bilan cheklanib qolmasligini ko‘rsatishdan iborat. Ayol diniy va
shaxsiy tamoyillariga sodiq qolgan holda yorqin va zamonaviy ko‘rinishi mumkin.
Bugun Modanisa eng yirik xalqaro onlayn platforma bo‘lib, unda diniy
an’analarga sodiq ayollar ham, nafis va qulay kiyimlarning dunyoviy muxlislari
ham o‘ziga mos obrazlarni topishi mumkin.
Ammo hozir hayot tarzi o‘zgardi. Biz hamma narsaga va
hamma joyga ulgurishni, faol bo‘lishni va shu bilan birga o‘zimizni ishonchli
va qulay his qilishni xohlaymiz.
O‘zbekistonlik dizaynerlar ham kamtarona moda
yo‘nalishini faol rivojlantirmoqda. Stone City, Dildora Kasimova, Moel Bosh va boshqa brendlar
mamlakatning madaniy kodi, diniy talablar va zamonaviy materiallarni
uyg‘unlashtirishning muvaffaqiyatli namunasini ko‘rsatmoqda. Masalan, UMM
ABIYAM brendi hijobli ayollar uchun eksklyuziv liboslar yaratadi. Ko‘ylaklar,
kostyum-shimlar va hatto cho‘milish to‘plamlari qizlarga nafis bo‘lish, o‘z
ritmida harakatlanish va o‘zini erkin his qilish imkonini beradi.
Biroq o‘zbekistonlik dizaynerlar bu tushunchaning
doirasini kengaytirib, uning nafaqat din bilan, balki tanaga, o‘z ildizlariga
va ichki yetuklikka hurmat bilan bog‘liqligini isbotlamoqda.
“Modest fashion – bu tanani xavfsizlik uchun yopish
yoki kimnidir o‘ziga rom etish usuli emas. Bu ishonch, nafosat va ichki
xotirjamlik haqida”, – deydi dizayner va Stone City brendi asoschisi Elnora
Rizayeva.
“2000-yillarda biz krop-toplar va mini shortiklarni
kiyardik va bu normal holat edi. O‘shanda
bizga juda qulay edi. Ammo hozir turmush tarzi o‘zgargan: biz hamma narsaga va
hamma joyga ulgurishni, faol bo‘lishni va shu bilan birga o‘zimizni ishonchli
va qulay his qilishni xohlaymiz. Bu bizni kun bo‘yi hamrohlik qiladigan kiyim
g‘oyasiga qaytaradi. Ko‘pincha bu
yanada yopiq, amaliy ko‘rinishlardir”, — deya qo‘shimcha
qiladi dizayner.
Aytish mumkinki, mahalliy modest fashion brendlari
an’anaviy o‘zbek libosidan ilhom oladi. Ko‘p
qatlamli, yopiq, shu bilan birga yorqin va bezakli. Elnora Rizayevaning ta’kidlashicha, kamtarona
moda O‘zbekiston estetikasiga uyg‘un bo‘lib, unda nafislik va nazokat bor. Ushbu madaniy kod
mahalliy dizaynerlar va kelajakdagi kolleksiyalar uchun g‘oyalar manbayi
bo‘lishi mumkin.
Bugun hali ham modest fashionga ko‘pincha “musulmonlar
modasi” sifatida qaraladi. Biroq o‘zbek dizaynerlari bu tushunchaning chegaralarini
kengaytirib, uning faqat din bilan emas, balki tanaga hurmat, o‘z ildizlariga
sadoqat va ichki barkamollik bilan ham uzviy bog‘liq ekanini namoyon etmoqda.
Masalan, DÚNA kabi o‘zbek brendining obrazlariga nazar tashlar ekansiz, biroz
ochiq, biroq boshi yopiq holda taqdim etilgan obrazlarda — haqiqiy nafislik
doimo sodda va tushunarli chiziqlar asosida barpo etilishini anglaysiz.
Modest fashion — bu umum qabul
qilingan me’yor va qoidalarni qasddan buzadigan xatti-harakatlarga va erkinlikka
qarshi kurash emas, balki turli diniy va madaniy qadriyatlarni hisobga olgan holda
yaratilgan abadiy klassikaning yangi qirrasidir. Bu yo‘nalish har bir kishiga
o‘z uslubini topish imkonini beradi. Kiyimlardagi soddalik esa ijodiy ifoda
uchun keng maydon qoldiradi.