Markaziy Osiyo kinofestivallari haqida maqola yozishni, mavjud narsalardan emas, balki endi yo‘q bo‘lib ketgan narsalardan boshlashga to‘g‘ri keladi. O‘zbekistondagi eng yirik kinofestivallar – Toshkent xalqaro kinofestivali, Qozog‘istondagi “Yevroosiyo” va Tojikistondagi afsonaviy “Didor” o‘tkazilmay qoldi. “Didor”ning faxriy prezidenti bir muddat Eronning klassik rejissyori, muhojiratda yashovchi Mohsen Mahmalbaf bo‘lgan. Mustaqil Toshkent kinofestivali Cinema Love ikki yildan beri o‘tkazilmayapti, Toshkentdagi Xalqaro animatsiya forum yo‘qolib ketdi, Qozog‘istondagi Bastau festivali o‘tkazilmayapti, Olmatidagi ajoyib Qara Film Festival hujjatli kino festivali faoliyatini to‘xtatdi. Umid qilamizki, ulardan ba’zilari yana jonlanadi, boshqalari esa, ehtimol, yo‘q.
Qirg'izistonga nisbatan bunday sezilarli miqdoriy ustunlik tasodif emas, balki bu ularning milliy kinoni qo'llab-quvvatlash bo'yicha izchil davlat siyosatining natijasidir. O'zbekistonda esa, sezilarli darajada katta resurslarga qaramay, bu kuzatilmayapti. Afsuski, Tojikistonda festival hayoti butunlay to'xtab qoldi. Vaziyat o'zgaradi va yosh kinematograflar o'z filmlarini suratga olish va namoyish qilish uchun ko'proq imkoniyatlarga ega bo'lishiga umid qilamiz. Hozircha esa, bizda va qo'shni mamlakatlarda hali mavjud bo'lgan festivallarda nimalar namoyish etilayotganini o'rganish qolmoqda.
Oʻzbekiston
NOMSIZ
Toshkentda 2024-yildan beri har yili eksperimental va turli xil nodavlat kinoning mustaqil festivali o‘tkaziladi: birinchisi 139 Documentary Center (festivalning hamkor tashkilotchisi)da bo‘lib o‘tdi, ikkinchisi esa Kinoxona kinoteatrida bo‘lib o‘tdi. O‘tgan yillarda bo‘lgani kabi, 2026-yilda ham nafaqat Markaziy Osiyoda so‘nggi yillarda yaratilgan mustaqil filmlar, balki mintaqaviy videoartning xizmat ko‘rsatgan faxriylarining retrospektivlari va xorijlik rassomlar va rejissyorlarning maxsus namoyishlari taqdim etiladi.
Afsuski, hozirgi vaqtda O‘zbekistonda o‘z filmlaringizni taqdim qilish mumkin bo‘lgan yagona festival bu hisoblanadi va uning aniq janr cheklovlari yo‘q: hujjatli, gibrid va animatsiyali ishlarni ham yuborish mumkin. Asosiysi, ular shaklan erkin bo'lishi va klassik hikoyaviy kinodan farq qilishi kerak. Open-callning aniq sanalari keyinroq festivalning Instagram sahifasida e’lon qilinadi, taxminan yoz o‘rtalarida.
Sanalar: sentyabr 2026
Open-call: iyul 2026
WOMEN WATCH UZBEKISTAN Screenings
Kichik festival shu nomdagi mintaqaviy kinoloyihalar laboratoriyasidan kelib chiqadi. Bu laboratoriya bir necha yil davomida Tashkent Film School tomonidan o‘tkazilgan. Nomi tilga olingan akselerator kabi, festival ham faqat ayollar kinosiga va loyihalarni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan amaliy tadbirlar (ustozlik darslari, ma’ruzalar, maslahatlar)ga qaratilgan. Bu yil mart oyida u birinchi marta maktab bilan bog‘liq bo‘lgan mustaqil Kinoxona kinoteatrida bo‘lib o‘tdi:
bu yerda so‘nggi yillardagi festivallarning ramziy filmlari, britaniyalik rejissyorlarning qisqa metrajli filmlari, shuningdek, Women Watch Uzbekistan akseleratori ishtirokchilari va Tashkent Film School kurslari va dasturlari bitiruvchilarining filmlari namoyish etildi.
Keyingi festivalning aniq sanalari hali ma'lum emas, lekin, ehtimol, u ham bahorda bo'lib o'tadi. Bu safar ishtirok uchun ariza qabul qilinmadi, tadbir kelasi yildan boshlash rejalashtirilgan.
Sanalar: taxminan 2027 yil bahori
Open-call: qish 2027
Qozog‘iston
QIZQARAS
Bu mintaqadagi eng yirik mustaqil festival va eng ilg'or festivallardan biri. U ham ayollar tomonidan suratga olingan kinoga bag'ishlangan. Bu yil yozda festival uchinchi marta o'tkaziladi, garchi tashabbus ilgari ham alohida namoyishlar va kuratorlik tanlovlari shaklida mavjud bo'lgan. Dastur an'anaviy ravishda juda katta va xilma-xil: asosiy xalqaro ko'rgazmalardagi shov-shuvli ayollar filmlari, mintaqaviy badiiy filmlar, Markaziy Osiyo qisqa metrajli filmlari bloki, xorijdagi shunga o'xshash tashabbuslarning kuratorlik dasturlari. O'tgan yili festival doirasida bepul kinotanqid ustaxonasi ham o'tkazildi.
Bu yilgi dastur haqida hali batafsil ma'lumotlar yo'q, ammo yaqin orada qisqa metrajli filmlar uchun ochiq ariza qabul qilish boshlanadi — 2025 va 2026 yillarda suratga olingan badiiy, hujjatli va eksperimental mintaqaviy filmlar qabul qilinadi.
Sanalar: avgust 2026
Open call: aprel 2026
ALMATY ANIMATSIYA FESTIVALI
Bugungi kunda Markaziy Osiyodagi yagona animatsiya festival bo‘lib, muhimi, u amaliyotchi rejissyor-multiplikatorlar tomonidan tashkil qilingan. Festival ham studiya, ham mustaqil animatsiyaga maydon yaratib beradi. Dasturda tanlov namoyishlari, maxsus dasturlar va ta’lim tadbirlari mavjud. Ta’lim tadbirlariga alohida e’tibor qaratiladi, chunki festival mintaqada juda yetishmayotgan – mahalliy animatorlarning xorijiy hamkasblari bilan uchrashuvi va tajriba almashishi uchun maydon bo'lib xizmat qiladi.
Open call may oyida boshlanadi va ariza topshirishda gibrid loyihalar, masalan, animadok (hujjatli yondashuv va animatsiyani uyg‘unlashtirgan gibrid kino janri) bilan ham murojaat qilish mumkin, agar filmda animatsiya asosiy rol o‘ynasa.
Sanalar: 7-9 avgust 2026
Open call: 12 may - 30 iyun
BAIQONYR
"Bayqo'ng'ir" — bu ancha vaqtdan beri mavjud bo'lgan debyut va qisqa metrajli filmlar xalqaro festivali. Geografiyasi postsovet makoni bilan cheklangan: Markaziy Osiyodan tashqari, dasturda har yili Armaniston, Gruziya, Ozarbayjon va Rossiyadan filmlar namoyish etiladi — eng shov-shuvli va o'tkir filmlar bo'lmasa ham, ochilish va yopilish marosimlarida har doim kafolatlangan qiziqarli narsalarni ko'rish mumkin. So'nggi yillarda festival ko'lami kengaydi — endi u nafaqat namoyishlarni, balki kinoshunoslar va kinotanqidchilarning xalqaro forumini, shuningdek, qisqa metrajli loyihalarning pitching(ma’lumot berish usuli yoki jarayoni)ni o'z ichiga oladi. Shunday qilib, filmlar orasida mutaxassislarning ma'ruzalarini va yosh kinematografchilarning loyiha taqdimotlarini tinglash mumkin.
Xalqaro tanlovlarda kichik pul mukofotlari mavjud, qisqa metrajli filmlar qabul qilinadi – nafaqat badiiy, balki hujjatli filmlar ham. Ochiq ariza qabul qilish jarayoni allaqachon boshlangan va 1 iyulgacha davom etadi.
Sanalar: 20-26 sentyabr 2026
Open call: 2026 yil 1 mart - 1 iyul
Qirgʻiziston
Qirg'iziston — qisqa metrajli filmlar mamlakati
Yana bir festival, nomidan ham ko'rinib turganidek, qisqa metrajli kinoga ixtisoslashgan. Geografik qamrovi – MDH, Boltiqbo'yi mamlakatlari va Gruziya, ammo odatda Boltiqbo'yi mamlakatlarigacha yetib bormaydi. Namoyishlar bilan bir qatorda, dasturda Qirg'izistonlik hakamlar hay'ati a'zolari va kinematografchilarning mahorat darslari ham mavjud.
Xalqaro va milliy tanlovga barcha turdagi qisqa metrajli filmlar (badiiy, hujjatli, animatsiyali) qabul qilinadi, ammo festival noaniq shaklda yo‘l qo‘yiladigan chegaralarni belgilaydi - tomoshabinlarning ma’naviy tuyg‘ularini hech qanday haqorat qilmaslik: ya’ni dasturda o‘tkir va provokatsion filmlarni kutish kerak emas.
Sanalar: 21-25 aprel 2026
Open call: yakunlandi
Bishkek Xalqaro Kinofestivali
Qirg'izistonning eng yirik festivali bo'lib, bu yili to'rtinchi marta o'tkaziladi. Bu yerda e'tibor faqat badiiy to'liq metrajli filmlarga qaratilgan: festivalda keng qamrovli xalqaro tanlov dasturi, Markaziy Osiyo filmlari tanlovi, shuningdek, tijorat jihatdan muvaffaqiyatli milliy filmlar bloki mavjud. Markaziy Osiyoda suratga olinadigan barcha asosiy yirik filmlarni aynan shu yerda ko'rishingiz mumkin.
Bugungi kunda mintaqada faoliyat yuritayotgan barcha festivallar ichida Bishkek festivali sanoat dasturi jihatidan eng kuchli, eng ko‘p resurslarga ega bo‘lgani va shuning uchun mintaqaviy kinoni global kontekstga kiritish vazifasini boshqalariga qaraganda samaraliroq bajaradigan tadbirdir. Hakamlar hay’atida asosan yirik festivallar vakillari, prodyuserlar va xalqaro distribyutorlar ishtirok etadi, bu Markaziy Osiyo kinosining ko‘rinishini oshirishga sezilarli hissa qo‘shmoqda.
Asosiy ochiq chaqiriq (open-call) allaqachon yakunlandi, lekin 12 aprelgacha hali ham pitchingda qatnashish uchun ariza topshirish mumkin. G‘oliblar kichik miqdorda (~$3 400) moliyaviy yordam olish huquqiga ega bo‘ladilar. Festivalning aynan shu qismi doirasida sanoat mutaxassislarining barcha maslahatlari va mahorat darslari o‘tkaziladi.
Sanalar: 7-12 iyun 2026
Open pitçing uchun ariza topshirish muddati: 12 aprelgacha
UMUTDOC
Yosh (bu kuzda ikkinchi marta o‘tkaziladi), lekin ma’noli festival, “Umut” Yosh kino forumidan ajralib chiqqan va hujjatli kinoga bag‘ishlangan bo‘lib, bunaqa tadbirlar mintaqada juda kam. Hozirda bu Markaziy Osiyodagi hujjatli kino uchun yagona platforma bo‘lib, unda namoyishlardan tashqari, bunday kinoning o‘ziga xos (va klassik) muammolari muhokama qilinadi: qanday qilib to‘g‘ri mavzu va qahramon topish, loyiha uchun pulni qayerdan olish, qaysi xalqaro laboratoriyalarga ariza topshirish. Festival xorijiy sanoat va ta’lim tashabbuslari bilan hamkorlik qiladi va, muhimi, tomoshabinlar va mualliflarning yangi avlodlarini mintaqaviy hujjatli kinoning klassik asarlari bilan tanishtiradi. Alohida e'tiborga loyiq tomoni shundaki, festival hujjatli kinoda eksperimental yondashuvlarga ham ochiqligi.
Qisqa va badiiy filmlar uchun ochiq chaqiriq (open-call) allaqachon ochilgan va 15 maygacha davom etadi. Agar siz hujjatli kino bilan shug‘ullansangiz, bu festivalni albatta qo‘ldan boy bermasligingiz kerak.
Sanalar: 11-14 sentyabr 2026
Open call: 15 maygacha
Qirg'iziston Xalqaro Ayol Rejissyorlar Kino Forumi
Ayollar kinosiga bag'ishlangan yana bir tashabbus bo'lib, u Qirg'izistonda tepada tilga olingan boshqa festivallardan farqli o'laroq, Bishkekda emas, balki O'sh shahrida o'tkaziladi. Festivalning juda boy tarixi bor — bu yili u sakkizinchi marta o'tkaziladi. Asosiy tashkilotchisi Asel Juraeva esa faol kinematografchi, shuning uchun ayollar kinomuhitda duch keladigan qiyinchiliklarni u yaxshi biladi.
Kinoforum Markaziy Osiyodan ayollar tomonidan suratga olingan badiiy va hujjatli filmlarni qabul qiladi, mahorat darslari va mavzuga oid davra suhbatlari o‘tkazadi, shuningdek, Qirg‘iziston ayol kinematografchilari merosiga bag‘ishlangan va ayol tadqiqotchilar tomonidan amalga oshiriladigan tadqiqot loyihasini boshlab yuborgan.
Sanalar: 2026-yil kuzi
Open call: may-iyun
BIR DUYNO (Bir dunyo)
Huquq himoyasi kinosining uzoq umr ko‘rgan "Bir Dünyo" festivali bu yil o‘zining yubileyini nishonlamoqda. "Bir Dünyo-Qirg‘iziston" nodavlat tashkiloti tomonidan tashkil etilgan bu festival allaqachon yigirma yil davomida ijtimoiy muammolar va inson huquqlari buzilishlariga bag‘ishlangan hujjatli filmlarni namoyish etib kelmoqda. Afsuski, so‘nggi yillarda Qirg‘izistonda senzura chegaralari torayib bormoqda, Markaziy Osiyo filmlari tushunarli sabablarga ko‘ra istalgan darajada dolzarb emas, ammo xorijiy ishlar orasida doimo haqiqatan ham murakkab va muhim mavzularni qamrab olgan, qadriyati ijtimoiy sohadan tashqariga chiqadigan filmlar ham bor – zamonaviy hujjatli kinoning chinakam yorqin namunalari.
Ochiq chaqiriq allaqachon ochilgan va 30 iyungacha davom etadi.
Sanalar: 1-4 dekabr 2026
Open call: 2 aprel - 30 iyun
YMYT
Yosh Kino Forumi ÜMÜT — 2013 yildan beri o‘tkazilib kelinayotgan yana bir e‘tirof etilgan festivaldir. "Qirg‘iziston — qisqa metrajli filmlar mamlakati" festivali singari, bu forum ham postsovet makonining qisqa metrajli kinosiga bag‘ishlangan va unda ham xalqaro va milliy tanlovlar mavjud. Forum nisbatan kam miqyosda o‘tkazilsa-da, har doim yaxshi hakamlar hay’atiga ega bo‘lib, ular ochiq ma’ruzalar va ustozlik darslarini o‘tkazadilar. Forumning dastur direktori — mamlakatning yetakchi kino tanqidchisi Gulbara Tolomushova bo‘lib, u yosh milliy kinoni xalqaro festivallarda targ‘ib qilish uchun ko‘p ishlarni amalga oshirmoqda. Bu esa, forum dasturiga bugungi kunda Qirg‘izistonda suratga olinayotgan eng munosib va qiziqarli filmlar tanlanganiga ishonch hosil qiladi.
Bu yilgi festival endigina yakunlandi, hujjatli va badiiy qisqa metrajli filmlaringizni kelgusi yil boshida ochiq chaqiriq orqali yuborishingiz mumkin bo‘ladi.
Sanalar: mart 2027
Open call: yanvar 2027
