Folklór festivali 2001-yilda YuNESKO Boysun viloyati madaniyatini “Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy madaniy merosi durdonasi” deb tan olganidan keyin tashkil etilgan.
2017 yildan beri «Boysun bahori» Boysun tog‘larida muntazam ravishda — har ikki yilda bir marta o‘tkaziladi. Bu yil festivalning asosiy tadbirlari 1-maydan 3-maygacha bo‘lib o‘tdi, garchi tadbirning o‘zi 10 may kuniga cho‘zilgan bo‘lsa ham.
Men “Boysun bahori” festivaliga borishni orzu qilardim, chunki Surxondaryo madaniyatini O‘zbekistondagi eng “kuchli” deb bilaman. Bu yerda hali ham sivilizatsiyamizning ildizlariga yaqinlashish mumkin, bu butun dunyo madaniy merosidagi muhim qatlamdir. Bizga ushbu bayramda “VIP-mehmon” bo‘lish nasib etdi va bizga hamma joyda suratga olishga ruxsat berildi. Kichkina Boysunga, butun dunyodan sayyohlar kelgan bu yerga, aslida juda mehmondo‘st va quvnoq odamlar yashaydi. Biz buni o‘z ishlarimizda aks ettirishga harakat qildik.
Ildar Sodiqov
Mintaqa etnik madaniyatlarning xilma-xilligi bilan hayratga soladi, ular bizgacha og‘zaki ijod namunalari, raqs va amaliy san’atda yetib kelgan. Bularning barchasi tarixiy jihatdan asoslangan: Surxondaryo sivilizatsiya zonalari va Buyuk Ipak yo‘li tarmoqlarining kesishish markazi bo‘lgan.
Surxondaryo — bu Teshiktosh va neandertallar izlari, Kushon devori va Temir darvozalar, Ko‘rganzol va Poyonko‘rg‘on, “sehrli ov” bilan Zoravutsay va Ko‘hitangdagi dinozavr izlari. Bu Aleksandr Makedonskiy va uning Iskandariya Oksianasi. Bu tog‘lardagi ko‘priklar, qadimiy zinapoya-yo‘llar, muqaddas buloqlar va daralar: tabiat bu yerda shunchalik go‘zalki, undan “olib qo‘yilgan” hikoyalar ham shunchalik hayrat va g‘urur uyg‘otadi.
Shuning uchun mahalliy madaniyat Buyuk Ipak yo‘li xalqlari merosi va davrlar sintezi ekanligi ajablanarli emas: turkiy va eron an’analari, ko‘chmanchi va o‘troq hayot, islom, buddizm, zardushtiylik va qadimiy e’tiqodlar. Boysun, hech bir tumanga o‘xshamagan holda, asrlar davomida sivilizatsiyalar chorrahasida to‘plangan merosni – epos va musiqadan tortib, marosimlar, kiyim-kechak va hunarmandchilikkacha saqlab qolgan.
Festivalning vazifasi nafaqat merosni saqlash, balki yo‘qotilgan narsalarni tiklash va hali o‘rganilmagan narsalarni tadqiq qilish, buni dunyoga g‘urur bilan taqdim etishdir.
Bayramning asosiy tadbirlari "Boysun bahori" amfiteatri bilan bog'liq parkda o'tkaziladi, bu yerda tantanali ochilish marosimi va butun dunyodan kelgan folklor jamoalarining chiqishlari majburiy ravishda o'tadi. O'zbekistonning har bir viloyati va har bir tumani o'zining an'anaviy stendini taqdim etadi, unda hunarmandchilik buyumlari va taomlar albatta sotiladi.
Festivalning ikkinchi kunida O‘zbekiston uchun rekord darajadagi 32 ta havo shari osmonga ko‘tarilishi kerak edi. Biroq, oxir-oqibat atigi 7 tasi uchib ketdi: qolgan uchuvchilarning litsenziyasi yo‘q edi. Shunga qaramay, tadbirning ko‘lami hamma joyda sezilib turdi.
Uchinchi kuni O‘zbekiston bo‘ylab yoshlar ishtirokida juda mashhur milliy kurash turi – kurash bo‘yicha katta respublika musobaqalari o‘tkazildi va bu butun bir kun davom etdi. Mening fikrimcha, kurash tomoshabinlar orasida eng katta qiziqish uyg‘otdi. Hamma uchun joy yetishmasdi, orasida juda keksa yoshdagi erkaklar ham bo‘lgan tomoshabinlar ring atrofidagi tepaliklarga joylashib, butun kunni jazirama quyosh ostida o‘tkazishdi, ammo ketishmadi. Natija bunga arzidi – g‘olibga Chevrolet Cobalt avtomobili topshirildi.
Ildar Sadiqov
Umuman olganda, milliy sport turlari Surxondaryoda alohida hurmatga sazovor. Ulardan biri — ko‘pkari bo‘lib, uning musobaqasi o‘sha kunlari Boysun qo‘shni qishlog‘ida o‘tkazildi.
Mamlakatning uchta mintaqasidan akrobatlar va polvonlar ishtirokidagi sirk tomoshasi festivalning uchinchi kunida ko‘plab odamlarni to‘pladi.
Festivalda yana bir rekord oshpazlarga tegishli bo‘ldi – bu yerda dunyodagi eng katta tandirda 10 ta qo‘y, 20 ta tovuq va 5 ta kurkadan tandir-kabob tayyorlandi. Uni nafaqat festival ishtirokchilari, balki Boysunning oddiy aholisi ham tatib ko‘rishga muvaffaq bo‘ldi. To‘g‘ri, faqat ulgurganlar.
Mehmonlar orasida qo‘shni davlatlardan, Yevropadan — Belgiya, Vengriya, Buyuk Britaniya, shuningdek, Osiyo va Afrikadan — Pokiston, Tunis, Yaponiya va boshqa mamlakatlardan ko‘plab xorijiy ishtirokchilar bor edi. Bularning barchasi — artistlar, folklor jamoalari a’zolari va hunarmandlar. Ishtirokchilar uch kun davomida amfiteatrda chiqish qildilar va barchasi sovrinlarga sazovor bo‘ldi. Gran-prini Surxondaryodan kelgan folk-guruh qo‘lga kiritdi.
Surxondaryo madaniyatining eng esda qolarli va ramziy ma'noga boy elementlaridan biri bu kiyimdir. Biz avvalroq yozgan edik:
Festivalning “o‘ziga xos xususiyatlaridan” biri — milliy kiyimlarning ajoyib rang-barangligi. Aynan mana shu jozibadorlik uchun bu yerga ko‘plab mehmonlar keladi, surxondaryoliklar esa o‘zlari shu rang-baranglik ichida yashaydilar.
Biz juda ko‘p milliy obrazlarni suratga oldik. Kiyimdagi behisob ramzlarni o‘rganishga umrning yarmi ketadigandek tuyuladi. So‘rab-surishtirish va bilishni juda xohlardim. Meni hayratga solgan narsa, etnik kiyimning har bir elementi surxondaryolik ayollarga — qizlarga, yosh xotin-qizlarga va keksa onalarga juda yarashishi. Erkaklarga ham shunday. Bu yerda so‘zana, bayram va kundalik kiyimlarga tikiladigan belgilar juda qadimiy ma’nolarni saqlaydi.
Ildar Sadiqov
«Boysun bahori» — bu qadimiy tarixga ega kichik shaharchani yarim dunyoga tanitgan ulkan xalqaro bayramdir. Festival tufayli, jo‘shqin qadimiy ritmlar bilan harakatlanib, quyoshdan isib, bu o‘lkaning afsonalariga maftun bo‘lgan odamlar bir-biriga yaqinlashadi va bir-birlarining madaniyatlariga singib ketadi.
Va Baysun osmonini to‘ldiruvchi yeyishlik va sport rekordlari, salyutlar va havo sharlarisiz ham, Surxondaryo o‘z merosi bilan, o‘zbekistonliklar esa ildizlari bilan haqli ravishda faxrlanishi mumkin. Bunday festivalda bo‘lib, tushunasan – bizda dunyoga o‘zimizni tanitish uchun hamma narsa bor. Bu qadriyatlarni to‘liq anglash esa kelajak avlodlarning aqli va vaqtining ishidir.