Xalqaro tashkilotlarning O'zbekistondagi dasturlarini o'rganar ekanman, turli loyihalarni tadqiq etayotgandek tuyuldi menga. Ammo hujjatlarga qanchalik chuqur sho'ng'isam, shunchalik aniq bir qonuniyatni ko'ra boshladim.
Hujjatlarni qanchalik ko'p o'qisam, hayratim shunchalik ortib bordi: ularning deyarli barchasi binolar va kvadrat metrlar haqida emas, balki inson, uning hayot sifati, xavfsiz ko'chalar va qulay shahar muhiti haqida so'zlaydi. Agar barcha bu dasturlarning asosiy maqsadi shahar aholisi bo'lsa, nega insonning o'zi bu suhbatda ishtirokchi sifatida kamdan-kam uchraydi?
Manba: Novastan.orgMenimcha, biz shaharlar rivojlanishini aholisiz muhokama qilishni o'rganib qolganmiz.
Davlat strategiyani belgilaydi. Xalqaro tashkilotlar vositalar va eng yaxshi jahon tajribalarini taklif etadi, aholi esa ko'pincha barcha qarorlar qabul qilinib bo'lgandan keyingina sahnaga chiqadi. Unga boshqalar tomonidan loyihalashtirilgan shaharda yashash qoladi, xolos. Ana shu yerda "muvaffaqiyatli loyiha" va "muvaffaqiyatli shahar" o'rtasidagi asosiy chegara o'tadi.
Bu o'zgarishlarni aholi haqiqatan ham his qildimi, deb qanday bilish mumkin? Axir bunga raqamlar bilan javob berish mumkin emas. Qurilgan ob'ektlar soni va investitsiyalar hajmi bilan, ayniqsa hisobotlar bilan emas.
Biz yaxshilikka tez ko'nikamiz, qulay ko'chani, xavfsiz o'tish joyini yoki yangi parkni sezmay qolamiz. Ular hayotimizning bir qismiga aylanadi, ammo ularni olib tashlash bilanoq — munosabat darhol namoyon bo'ladi.
Manba: Informburo.kzShahar rivojlanishining asosiy ko'rsatkichi
Yana bir fikr bor, unga doim qaytib kelaman. Shahar nidan boshlanadi, markaziy maydondan-mi?
Men uchun o'zbek shahrining yuragi — bu mahalla. Aynan shu yerda bola birinchi marta yolg'iz maktabga boradi, keksa inson kundalik sayrga chiqadi, qo'shnilar esa bir-birini taniydi.
Inson har kuni o'z shahridagi hayoti qulaymi yoki yo'qligiga o'zi javob beradi. Haqiqiy "vau-effekt" yangi ulug'vor ob'ektdan emas, balki oddiy ko'cha o'zgarganda, kundalik marshrut qulaylashganda boshlanadi. O'zgarishlar faqat shahar markazida qolmay, har bir mahallaga yetib borganda.
Manba: Afisha.uzBugun O'zbekistonda o'zini yo'qotmagan holda o'zgarish imkoniyati paydo bo'ldi. Mamlakat eng yaxshi jahon tajribasidan foydalanib, o'z identifikligini saqlab qolishi mumkin. Va bu o'nlab boshqalarga o'xshash yana bir shahar qurish dan ko'ra ancha muhimroqdir.
Odamlar O'zbekistonga Dubayning nusxasini ko'rish uchun kelmaydi. Ular haqiqiy O'zbekistonni ko'rish uchun keladi. Uning mahallalarini, ko'chalarini, madaniyatini va turmush tarzini.
Zamonaviy shahar identifiklikni o'chirmasligi kerak. U uning rivojlanishiga ko'maklashishi lozim.
Shahanni aholisiz o'zgartirib bo'lmaydi
Xalqaro dasturlarni qanchalik chuqur o'rgansam, shunchalik aniq bir narsani angladim — bugun faqat nima qurayotganimizni emas, balki bu qarorlar bilan birga qanday hayotni loyihalayotganimizni ham muhokama qilish muhim. Aynan shu hayotdan bizdan keyingi avlodlar foydalanadi.
Manba: Yangiuylar.uzMenimcha, bugun shahar hayoti sifatini qanday o'lchash, o'zgarishlar haqiqatan ham ishlayotganini qanday anglash haqida yangi suhbat boshlash imkoniyati paydo bo'ldi. Aholini kuzatuvchi bo'lib qolmasdan, o'z shahrining rivojlanishida ishtirokchiga aylantirishning yo'lini topish kerak.
Keyingi bosqich UN-Habitat, Jahon banki, YEITI va Yevropa Ittifoqi vakillari bilan muloqot bo'lishi kerak. Xalqaro dasturlarning odamlarning kundalik hayotiga ta'siri qanday mezonlar asosida baholanishini eshitish qiziqarli bo'lardi.
Agar xalqaro tashkilotlarga O'zbekiston shaharlari kelajagi haqida atigi bitta savol berish imkoniyati bo'lganida, u qanday savol bo'lardi?
Aholi savollari va xalqaro tashkilotlarning ekspert tahlili bilan boyitilgan javoblari bu masalalarni eng konstruktiv tarzda hal etishga yordam beradi.
Manba: UNDPChunki shaharlarni faqat loyihalar bilan rivojlantirish mumkin emas, ularni faqat odamlar bilan birga rivojlantirish kerak.
Va, ehtimol, har qanday xalqaro dasturning muvaffaqiyatini ko'rsatuvchi asosiy ko'rsatkich — bu inson shaharning begona loyiha emasligini, balki o'z hayotining bir qismiga aylanganini his qila boshlagan lahzadir.
