Rok-musiqani qanday tinglash kerak: qayerdan boshlashni bilmaganlar uchun qo'llanma

Rok qanday paydo bo'lgan

Janrning tarixi Afrika qullarining Amerika hududiga kelishi bilan boshlanadi. Ular tufayli jazz, blyuz, gospel va boshqa janrlar vujudga keldi. Qo'shiqlarda hayotning og'irliklari, o'tkazilgan his-tuyg'ular, o'zaro bo'lmagan muhabbat va boshqa hayotiy vaziyatlar tarannum etildi. Blyuz, soul, ritm-end-blyuz rock janrining asosini tashkil etdi.

Istiqbollari blyuzning ildizlari XVI asrga borib taqaladi. Shu davrda Amerika hududiga Afrikadan ko'plab qullar olib kelingan. Ularning hayoti og'ir kechgan. His-tuyg'ular va og'ir hayot haqidagi hikoyalar musiqiy rivoyatga aylandi. 

Janr nomi inglizcha Blue Devils iborasidan kelib chiqqan bo'lib, u "ko'k iblislar" — ya'ni "qayg'u va tushkunlik" ma'nosini anglatadi. Asosiy musiqa asboblari — gitara, fortepiano, nog'ora va lab garmonikasi.

Ritm-n-blyuz, ya'ni hammaga tanish R'n'B, 1940-yillarning o'rtalarida paydo bo'ldi. Gullab-yashnagan davri 1950-yillarga to'g'ri keldi. Ritm-n-blyuz blyuzning teskarisi bo'ldi. Melanxoliya o'rniga — energiyalilik va raqs ruhi. Yetakchi asboblar: bas, nog'ora, fortepiano, gitara, saksofon. 

Soul 1950-yillarda ritm-n-blyuz asosida paydo bo'ldi. Soul uchun ruhiy xristian musiqasi (gospel) an'analari va "qalbiylik" xarakterlidir. Asosiy asboblar deyarli o'zgarmadi, faqat organ qo'shildi.  

Rok musiqasining janr sifatida shakllanishi

Rock yo'nalishi (inglizcha — "tebranmoq", "uxlatmoq") asosiy janr bo'lgan rock-n-rollning qisqartmasidan iborat. Ohangdorlik, ritmiklik va raqs ruhi o'rnini musiqa asboblari bilan bezatilgan baland va kuchli tovushlar egalladi. 

Blyuz va soul janrlaridagi kabi asosiy musiqa asboblari sifatida nog'ora va gitaralar qoldi, fortepiano esa sintezatorlar bilan almashtirildi. Akustik gitaralar o'rnini bas- va elektrogitaralar egalladi. Vokal texnikalari murakkablashdi. Musiqa og'irlashdi. Qo'shiqlarning asosiy g'oyasi o'zgarmadi. Blyuz va boshqa janrlardagi kabi — boshdan kechirilgan yo'qotishlar, his-tuyg'ular, hayotiy vaziyatlar, tanlov qiyinliklari, erkinlik va boshqa ko'p narsalar zamonaviy yangrashning asosiga aylandi. 

Dastlabki asboblardan tashqari, rok musiqasida klassik asboblar ham qo'llaniladi: violonchel, skripka, fleyta, organ. Ba'zi rok musiqachilari hatto orkestr bilan kontsertlar ham uyushtiradi. Bunga misol sifatida "Ariya" guruhini va Serj Tankyanníni keltirish mumkin. Toshkentda ham SymphoRock nomi ostida kultli rok qo'shiqlari kontsertlari o'tkaziladi.

Rok musiqasining asosiy yo'nalishlari

Rock taxminan 50 ta asosiy janr va 100 dan ortiq subjanrni o'z ichiga oladi. Bu chegara emas, chunki yo'nalish doimiy rivojlanib boradi va yangi subjanrlar paydo bo'lmoqda. Asosiy yo'nalishlarni ko'rib chiqamiz.

Rok-n-roll 

Rock-n-roll 1940–50-yillarda shakllandi. U ritm-n-blyuz va kantri musiqa janrlarini o'zida birlashtirdi. Yetakchi asboblar fortepiano yoki saksofon bo'lib, keyinchalik gitara bilan almashtirildi. Janr aniq ritm va tez sur'at bilan raqs ruhida yaratilgan.

Mashhur ijrochilar: Rok-n-rollning qiroli sifatida tanilgan Elvis Presley, Chuck Berry, guruhlar orasida: The Beatles, The Who, The Rolling Stones.

Blyuz-rok

Blues Rock — rok va blyuzning uyg'unlashuvi. Rivojlanishi 1960-yillarda boshlangan. Yo'nalish blyuzning klassik elementlariga asoslanib, elektro- va bas-gitaralar, shuningdek, zarbli asboblar orqali yangi ohang bilan boyitilgan. Qisqa qo'shiqlar gitara mahoratini namoyish etuvchi uzun asarlarga aylanadi.

Mashhur guruhlar: Led Zeppelin, The Yardbirds, The Animals.

Hard-rok

1960-yillarda blyuz-rokdan kelib chiqqan, gullab-yashnagan davri esa 1970-yillarga to'g'ri kelgan. Asboblar boshqa rok yo'nalishlaridagidek o'zgarmagan. Faqat melodiya va gitara rifflarining jarangi o'zgaradi. 

Mashhur guruhlar: Deep Purple, AC/DC, Aerosmith, Kiss, Scorpions, Guns'n'Roses, Bon Jovi, Queen.

Xevi-metal

Metal janrining birinchi yo'nalishi. Janr 1970-yillarda hard-rokdan paydo bo'lgan. Uzoq vaqt davomida hard-rok va heavy metal sinonim sifatida ishlatilgan. Vaqt o'tishi bilan xevi-metal mustaqil janrga aylandi, undan esa o'nlab subjanrlar ajralib chiqdi: black metal, power metal, death metal va boshqa ko'plab yo'nalishlar. 

Mashhur guruhlar: Black Sabbath, Motorhead, Manowar, Iron Maiden, Judas Priest, Ariya, Master.

Progressiv rok

Progressive rock 1960-yillarda paydo bo'lib, 1970–75-yillarda gullab-yashnagan. Murakkab arranjirovkalar, uzun kompozitsiyalar, nozik ritmik naqshlar, sur'at va dinamikaning o'zgarishi, fleyta va orkestr kabi klassik musiqa asboblaridan foydalanish — bularning barchasi o'ziga xos va betakror ohang yaratishga imkon beradi. 

Mashhur rok guruhlari: Pink Floyd, Kansas, The Dear Hunter, Yes, King Crimson, Dream Theatre.

Alternativ rok

1980-yillarda shakllangan, ammo shuhratini 1990–2000-yillarda qozongan. Alt-rok, ya'ni "alternativa", andergraundga mansub hisoblanadi. Dastlab janrga mavjud yo'nalishlar orasida ajralib chiqishga intilganlar kiritilgan. Yo'nalish yig'ma tushunchaga aylandi, chunki "alternativa" tarkibiga ko'plab subjanrlar kiradi. Masalan, industrial-rok, nyu-metal, granj, indi-rok. Musiqada gitara rifflari, dinamika va ekstremal vokal ham o'ziga xos o'rin tutadi. Asosiy asboblarga (elektro-, bas-gitara, zarbli asboblar, sintezator) qo'shimcha ravishda skripka kabi klassik asboblardan ham foydalaniladi. 

Mashhur rok guruhlari: 30 Seconds To Mars, Coldplay, The Killers, Linkin Park. 

Granj

Grunge, yoki Sietl saundi, Amerika Qo'shma Shtatlarining Sietl shahrida tug'ilgan. Bu asosiy yo'nalish — alternativ rokning bir substili hisoblanadi. 1980-yillarda paydo bo'lganiga qaramay, tijorat muvaffaqiyati 1990-yillarning boshi va o'rtalariga to'g'ri keldi. Janrga qorong'u matnlar va melodiyadagi distorsiyaning ko'pligi xos. Ingliz tilidan grunge "kir" deb tarjima qilinadi. Aynan shuni musiqachilar ifodalashga intilgan — hayotning haqiqiy qiyofasini ko'rsatish. 

Mashhur guruhlar: Nirvana, Pearl Jam, Soundgarden.

Yuqorida sanab o'tilgan yo'nalishlardan tashqari, bu toifaga opera-rok, rok-operalar va simfonik orkestrlar bilan kontsertlar ham kiradi.

Klassikadan zamonaviylikka

Klassik va zamonaviy rok o'rtasida aniq chegara mavjud emas. Ko'pincha 1960–80-yillar guruhlari klassika, 1990-yillar oxiri va 2000-yillar boshi guruhlari esa zamonaviy deb hisoblanadi. 

O'sha davr guruh a'zolari yorqin va ekstravaganт liboslar, ko'zga tashlanadigan makiyaj (glam-rokka xos) va soch turmaklar bilan ajralib turgan. 

Zamonaviy rok o'zining jarangi, yangi janrlari va ovozlari bilan noyob va qiziqarlidir. Tashqi ko'rinishni solishtiradigan bo'lsak, XXI asr rok guruhlarining ko'pchiligi uchun dabdabali kiyinishga ehtiyoj yo'q. Guruh a'zolari ancha sodda kiyimda — qora futbolka yoki mayka, qulay qora shim, taralgan soch, minimal makiyajda sahnaga chiqadi. Qo'shiq matnlari esa chuqurroq ma'no kasb etadi. Ko'pincha bu shaxsiy hayotdan olingan mini-hikoyalardir. 

Vokalchilar nafaqat melodiya, ritm va garmoniya, balki yangi vokal jarangi bilan ham tajriba o'tkazadi. Shunday qilib, growl kabi murakkab texnikalarni o'z ichiga olgan ekstremal vokal tug'iladi — bu texnikada nafas, ovoz va talaffuzni mohirona boshqara bilish nihoyatda muhimdir. 

Yuqorida rok klassikasiga mansub mashhur guruhlarning bir qismi sanab o'tildi. Yana bir necha kultga aylangan nomlarni qayd etamiz: Metallica, KoЯn, Alice in Chains, Oasis, Europe, Def Leppard, Sisters of Mercy, Twisted Sister, Van Halen.

Zamonaviy rok vakillari orasida — Rammstein, Black Veil Brides, Nickelback, System Of A Down, Apocalyptica, Three Days Grace, Billy Talent, Bad Omens, the Rasmus, Nightwish, Bring Me The Horizon, Slipknot, Asking Alexandria, My Chemical Romance, 3 Doors Down va boshqa ko'plab guruhlar. 

Rok qo'shiqlarida o'zingizni qanday topish mumkin

Har bir rok qo'shig'i — bitta qahramonning alohida olami. U orqali taqdirning — o'z yoki tanishlarning — rivoyati, boshdan kechirgan voqealar bayon etiladi. Albatta, bunday matnlarni pop, R'n'B va boshqa janrlardagi raqs musiqasida ham eshitish mumkin. Biroq rok musiqa tinglovchilari uchun bu janr o'z his-tuyg'ularini yashash usuliga aylanadi. Qo'shiqlarda yolg'izlik, ozodlik, yo'qotishlar va o'zini izlash mavzulari tez-tez ko'tariladi. Aynan shu sababli ko'pchilik unda hissiy tayanch topadi.

Qaysi janr yoqishini va yaqinroq ekanini tushunish uchun turli guruhlar va yo'nalishlarni tinglashni boshlang, matnlarga quloq soling. Qo'shiqning yaratilish tarixi va musiqachilarning tarjimai holi ma'noni chuqurroq anglashga yordam beradi. Har kim o'ziga xos narsani topadi.

Rok musiqasini qaysi yo'nalishdan tinglashni boshlash kerak

Rok musiqasini qayerdan boshlash kerak? Avvalo, qaysi davr sizni ko'proq ilhomlantirishi va yoqishi mumkinligini aniqlash lozim. Masalan, 1970-80-yillar guruhlari: Queen, AC/DC, Kiss, Foreigner, Metallica, Bon Jovi, Kansas. Bu guruhlarning mashhur qo'shiqlari «Rocky» (Survivor — Eye of the Tiger), «Highlander» (Queen — Princes of the Universe) va hatto «Qasoskorlar» (Led Zeppelin — Immigrant Song) kabi filmlarda yangragan. Kiss guruhining eng mashhur qo'shig'i — «I was made for lovin' you» — hazil tariqasida pop uslubida yozilgan bo'lsa-da, butun dunyoga tarqalib ketdi va guruhning eng taniqli asarlaridan biri bo'lib qoldi. Unda og'ir rifflar yo'q, melodiyasi esa hard-rok janri uchun deyarli sezilmaydi. Rok-n-roll, pop va psixodelik rokni uyg'unlashtirgan The Beatles bilan ham boshlash mumkin. Britaniyalik rokerlar kostyumda sahnaga chiqqan, bu ularni boshqa rokerlardan ajratib turadi. Eng mashhur qo'shig'i — Yesterday. 

Zamonaviy pop-rok yoki pop-pank-rok uslubidagi musiqa o'zining melodikasi jihatidan zamonaviy pop-musiqaga yaqin turadi. Bu yerda Fall Out Boy — «Dance, Dance» yoki «This Ain't a Scene, It's an Arms Race» kabi raqsga undovchi, dinamik qo'shiqlar mavjud. Shuningdek, Panic! At The Disco guruhining pop-pank-rokini ham ta'kidlash joiz — ularning kayfiyat jihatidan xilma-xil qo'shiqlari: «The Ballad of Mona Lisa», kultga aylangan «I Write Sins, Not Tragedies», «Viva Las Vengeance» va nihoyatda mashhur «High Hopes» shular jumlasidandir. 

Balladalar rok musiqasida alohida bir san'at turini tashkil etadi. Ularda orzular, umidlar, muhabbat, hatto ertaklar haqida kuylashadi. «Ariya» guruhining «Poteryanny ray», «Tam vysoko», «Shtil'» qo'shiqlarini, shuningdek, Tolkien muxlislarini ko'proq quvontiruvchi «Epidemiya» guruhini tinglash mumkin — bu guruh repertuarida «Uzuklar hukmdori» va «Silmarillion» koinotiga bag'ishlangan ko'plab qo'shiqlar mavjud bo'lib, «Vsadnik iz l'da», «Smerti net», «Romans o sleze» qo'shiqlari bilan boshlash tavsiya etiladi. «Epidemiya»ning asosiy subjanri power metal bo'lishiga qaramay, ularning asarlari dinamik, lirik va quloqqa yoqimli bo'lib, kerakli his-tuyg'ular va atmosferani to'liq ifodalaydi.

Folk-rok folklor qo'shiqlari va o'ziga xos ohangdagi xalq musiqasiga asoslanadi. Masalan, «Korol' i Shut», «Mel'nitsa» guruhlari, g'arb vakillari orasida esa Byrds guruhini keltirish mumkin.

O'zbek guruhlari orasida Bu Qalani ajratib ko'rsatish mumkin — o'zbek tilida ijro etiladigan andergraund musiqa; «Origami Qanotlari» o'z ohangida reggiga, pank-jazzga va menimcha, hatto rok-n-rollga ham yaqinlashadi; KUKI Band esa muqobil rokni taqdim etuvchi samarqandlik rok-n-roll guruhi hisoblanadi. 

Rock and Roll Can Never Die

Ko'pchilik o'zi sezmasdan rok janridagi turli qo'shiqlarni tinglaydi. Ko'pincha ular kino va seriallarda fon musiqasi sifatida ishlatiladi. Aynan shu haqda gapiradigan bo'lsak: «G'ayritabiiy» serialida, masalan, barcha 15 mavsum davomida klassik rokning kultga aylangan qo'shiqlari yangragan. Janr bilan tanish bo'lmaganlar uchun ular unchalik ko'zga tashlanmasligi mumkin. Va bu faqat bitta misol. 

Rok musiqa — boshqa yo'nalishlar kabi oddiy musiqiy janrdir. Ko'pchilik o'ylaganidek, unda hech qanday mistika yo'q. Har bir guruh janrlar bilan tajriba o'tkazadi. Qat'iy bir yo'nalishda ijod qiladigan birorta ham guruh mavjud emas. Masalan, bitta guruh glam-rok, heavy metal, pop-rok yoki pop-pank-rok, muqobil rok ijro etishi mumkin. Buning hech qanday yomoni yo'q, chunki aynan shunday tajribalardan yangilik tug'iladi.