Arxitektura va shahar muhiti

Almaty modernizmi bo'ylab piyoda sayr qilmoq: tog'lar fonidagi arxitektura – fotoesse

Alfiya Kalmaganbetova, Amira Kassenova

4 daqiqa o‘qish
Foto: Amira Kasenova

Soyalar, relyef va vaqt izlari 1960-1980-yillar binolarida. Amira Kasenovaning modernizm shahar qiyofasini qanday o'zgartirgani haqidagi fotoreportaji.

Olmaotaning modernistik arxitekturasining o'ziga xos xususiyati bor: uzoqdan u monumental va jiddiy ko'rinadi, lekin yaqinlashsangiz - binolar o'z hikoyalarini aytib bera boshlaydi. Fasad burmalari soya soladi, salmoqli tomlar maydonlar ustida osilib turgandek tuyuladi, beton yuzalar esa o'z relyefiga ega bo'ladi. Bu yerda nafaqat shakl, balki uning yorug'lik, tog'lar va inson bilan o'zaro ta'siri ham muhim.

Gid bilan sayr davomida men XX asrning ikkinchi yarmi arxitekturasini shunchaki g'ayrioddiy binolar to'plami sifatida ko'rmadim. Ularning har biri bir paytlar aniq bir shahar vazifasini hal qilgan: mehmonxona mehmonlarni qabul qilgan, Respublika saroyi tomoshabinlarni to'plagan, kinoteatr uchrashuv joyiga aylangan, arxiv, muzey, telemarkaz va O'quvchilar saroyi esa kundalik madaniy hayotni ta'minlagan. Ular birgalikda Olmaota 1960-1980-yillarda qanday tasavvur qilingan va qurilganini ko'rsatadi.

История одного здания Алматы: первый Дом правительстваВ конце 1920-х годов Алма-Ата стала столицей Советского Казахстана. Вместе с новым статусом город получил новую архитектуру. Конструктивисты предложили отказаться от привычного восприятия представительского здания как монументального символа власти и превратить архитектуру в инструмент организации жизни. Одним из самых смелых экспериментов стал Дом Правительства, спроектированный Моисеем Гинзбургом.mag.humodoc.comИстория одного здания Алматы: первый Дом правительства

«Qozog'iston» mehmonxonasi - Olmaotaning eng taniqli siluetlaridan biri - 1977-yilda ochilgan. Elliptik shakldagi va oltin rangli tojli baland bino uzoqdan ko'zga tashlanadi, lekin yaqinlashganda e'tibor detallarga qaratiladi. Fasadning relyefli elementlari ifodali vertikal ritm yaratadi va binolarni to'g'ridan-to'g'ri quyosh nuridan himoya qilishga yordam beradi.

Mehmonxona loyihasida bir nechta vazifa bir vaqtda birlashgan: seysmik faol hududda baland bino qurish, ifodali shahar dominantasini yaratish va iqlim sharoitlarini hisobga olish. Bino to'qqiz balli seysmiklikka hisoblab loyihalashtirilgan. Bu yerda muhandislik hisobi arxitektura obrazining bir qismiga aylangan, tog'lar manzarasi esa shahar panoramasining tabiiy davomi bo'lgan.

Respublika saroyi yonida men beixtiyor yuqoriga qaradim. Bino maydoni ustidan chiqarilgan keng tom deyarli vaznsizdek tuyuladi, garchi bu taassurot ortida murakkab muhandislik yechimlari turishini tushunaman. Saroy 1970-yilda yirik konsert maydoni sifatida qurilgan. Uning arxitekturasi nafaqat ko'plab tomoshabinni sig'dirishi, balki shahar maydonining ifodali qismiga aylanishi kerak edi.

Pastdan tayanchlar va orqaga chekingan devorlar qanday ishlashini ayniqsa yaxshi ko'rish mumkin. Salmoqli konstruksiyalar orasida havo qoladi va og'ir hajm maydon ustidan ko'tarilgandek tuyuladi. Meni modernizm usullarining ifodaliligi hayratga soladi: arxitektura oddiy ko'rinadi, lekin uning taassuroti massa, makon va yorug'likning aniq nisbatidan tug'iladi.

Алматы — город фонтановВ жарком Алматы вода всегда была частью городской жизни. Фонтаны здесь нечто большее, чем украшение площадей и парков, — это особая примета города и его летнего настроения. Они освежают воздух, собирают вокруг себя людей и добавляют шумному мегаполису ощущение прохлады и спокойствия. Сегодня в Алматы насчитывается около 150 фонтанов, и у каждого — своё место в городской истории. Фонтаны работают по единому графику — с 25 мая ежедневно, с 10 утра до 2 часов ночи. Заканчивают свою работу фонтаны в октябре.mag.humodoc.comАлматы — город фонтанов

Respublika saroyining monumentalligi yonida 1968-yilda qurilgan «Arman» kinoteatri boshqa miqyosni taklif qiladi. Bu yerda arxitektura odatiy shahar marosimi - kinoga borish, do'stlar bilan uchrashish, seans boshlanishini kutish bilan bog'liq. Ekskursiya davomida gid binoning dastlabki oq hajmida tog' muzligi obrazini ko'rishni taklif qildi. Bu talqin menga ayniqsa qiziqarli tuyuldi.

Keyin biz 1961-yilda Olmaotada paydo bo'lgan Abay haykali oldiga kelamiz. Prospekt va tog'lar fonida figura alohida emas, balki katta shahar manzarasining bir qismi sifatida idrok etiladi.

Gid figuraning egilishiga e'tibor qaratdi va uni tog'lar tomon harakat va xalqqa murojaat sifatida o'qishni taklif qildi. Bu haykalning so'zma-so'z izohi emas, balki tanish haykalga yangidan qarash usuli - uning makondagi holati, qarash yo'nalishi va atrofdagi landshaft bilan bog'liqligi orqali.

Bunday detallarda Olmaotaning o'ziga xosligi ochiladi: tog'lar bu yerda shunchaki shahar chegarasidan tashqarida joylashgan emas. Ular doimiy ravishda shaharning arxitektura idrokida mavjud - fon, mo'ljal va uning vizual tilining bir qismiga aylanadi.

Муралы Алматы: галерея под открытым небомМурал — это крупное художественное изображение, созданное непосредственно на стене здания, фасаде или другой архитектурной поверхности. В отличие от обычного граффити, мурал чаще задуман самостоятельным произведением искусства, связанным с конкретным местом и городской средой. Он может рассказывать историю района, отражать культурные традиции, посвящаться известным людям или просто менять настроение привычного городского пространства. Муралы Алматы стали важной частью современной городской культуры. Они превращают глухие стены в своеобразные открытые галереи и делают искусство доступным для каждого — его не нужно искать в музее или галерее, достаточно просто выйти на улицу.mag.humodoc.comМуралы Алматы: галерея под открытым небом

Marshrutga ko'ra, biz 1962-yilda qurilgan va shu o'n yillar davomida o'tmish hujjatlari va guvohliklarini saqlab kelayotgan Markaziy davlat arxiviga yaqinlashamiz. Uning fasadi fakturasi va elementlarning takrorlanuvchi ritmi bilan e'tiborni tortadi. Hozirgi binosida 1985-yilda ochilgan Milliy markaziy muzey boshqacha ochiladi: sirtning chuqur relyefi yorug'lik bilan birga o'zgaradi va devor deyarli mustaqil kuzatuv obyektiga aylanadi.

1983-yilda ochilgan O'quvchilar saroyi yirik miqyosni alohida ko'rishni istaydigan detallar bilan birlashtiradi. Tangachasimon sirtni eslatuvchi oltin rangli gumbaz va rasadxona minorasi uning siluetini taniqli qiladi. Binoning g'oyasida muhim fikr bor: arxitektura nafaqat amaliy vazifalarni hal qilish, balki bolalarning qiziquvchanligini, ta'limini va fanga qiziqishini rivojlantirish uchun ham mo'ljallangan.

O'sha 1983-yilda Timiryazev va Jeltoksan ko'chalari kesishmasida Olmaota telemarkazi ham qurilgan. Uning paydo bo'lishi shahar hayotining boshqa tomoni - teleeshittirishning rivojlanishi bilan bog'liq.

Arxitektura faqat dastlabki g'oyada mavjud emas. U shahar bilan birga o'zgaradi: ba'zi elementlar yo'qoladi, boshqalari paydo bo'ladi, tanish joylar esa yangi vazifalarga ega bo'ladi. Ba'zan suvsiz favvoraga qarashning o'zi yetarli - qancha vaqt o'tganini va atrofdagi makon qanday o'zgarganini payqash uchun.

Respublika maydoni marshrutimizni bir arxitektura uslubiga keltirib bo'lmaydigan ma'muriy va ijtimoiy miqyos bilan yakunlaydi. Bu yerda men shaharning nafaqat binolardan, balki ular orasidagi makondan ham tashkil topishini ayniqsa his qildim.

Островки отдыха в мегаполисеГород — это не только улицы, дома и деловые центры. Ему необходимы пространства, где можно остановиться, выдохнуть, побыть на природе, встретиться с близкими или просто провести время вдали от повседневной суеты. Для Алматы, окружённого горами и богатого зелёными зонами, такие места особенно важны. Парки, скверы, набережные, терренкуры и другие пространства отдыха формируют качество городской жизни, дают возможность восстановиться и почувствовать связь с городом. Именно поэтому важно сохранять, развивать и делать доступными места, куда алматинцам хочется приходить снова и снова.mag.humodoc.comОстровки отдыха в мегаполисе

Bu sayr menga modernizmni shahar tuzilishining bir qismi sifatida ko'rishga yordam berdi. Uning tarixi mehmonxona, konsert zali, kinoteatr, arxiv, muzey, bolalar markazi va maydon o'rtasidagi bog'liqliklarda ochiladi. Har bir joyning o'z vazifasi bor, ular birgalikda esa Olmaota XX asrning ikkinchi yarmida qanday shakllanganini ko'rsatadi.

 

 

Yangiliklar

HD tahririyatidan maktub

Haftada bir marta Markaziy Osiyoning eng yaxshi materiallari, voqealari va madaniy kashfiyotlarini yuboramiz.