Yaxşi qöşniçilik kodi: Toşkent dizayn haftaligi mahalladan nimalarni oldi

Toşkent dizayn haftaligi 26-oktabrdan 1-noyabrgaça bölib ötdi. Dasturda körgazmalar, professional munozaralar, studiyalardagi uçraşuvlar va şahar marşrutlari bor edi. Tashkent City Mallda mebel, interyer buyumlari va Yangi Toşkent maketi namoyiş etildi, parkda esa asosiy obyektlardan biri Mahalla Urban Living installyatsiyasi böldi.

Oçiliş marosimida sportçilar uning konstruksiyalarini sinab körişayotganini kuzatdim. Metall karkas içki hovlili uy tuzilişini takrorlaydi va ayni paytda maşğulotlar uçun maydon taklif qiladi. Bu yerda arxitekturani tomoşa qiliş, maşq qiliş va boşqa taşrif buyuruvçilar bilan uçraşiş mumkin.

Katta şahar içidagi hovli

Installyatsiya asosida 2021-yilda Venetsiya arxitektura biennalesidagi Özbekistonning birinçi pavilyoni qayta talqin qilingan. Dastlabki ekspozitsiya ustida kuratorlar Emanuel Krist va Kristof Gantenbeyn, rassomlar Karlos Kasas va Bas Prinsen işlagan.

Foto: Ildar SadykovFoto: Ildar SadykovFoto: Ildar Sadykov

Toşkent versiyasida mahallaning odatiy kommunikatsiyalarini eslatuvçi metall quvurlar work out uçun konstruksiyaning bir qismiga aylandi. Içki hovli esa saqlanib qoldi. Taşkilotçilar nima uçun u loyiha uçun prinsipial ahamiyatga ega bölganini tuşuntirdilar: hovli atrofida bir neça oilaning birgalikdagi hayoti keçgan, uçraşuvlar va kundalik maşğulotlar ötkazilgan.

Ovozli jörlik mahalla hayotini kunning turli vaqtlarida yetkazadi, fotosuratlar esa eski uylarning devorlari va boşqa arxitektura elementlarining fakturasini körsatadi. Bu detallar metall karkas ortida endi darhol ilğaş qiyin bölgan obod makonni tasavvur qilişga yordam beradi.

Binoni saqlab qolish yetarli emas: me'moriy meros shaharni qanday davom ettiradiToshkent modernizmi YuNESKOning xalqaro tan olishiga sazovor bo'ldi. Ammo me'morchilik meros maqomiga ega bo'lgandan so'ng nima sodir bo'ladi va nafaqat binolarni, balki ularning shahar hayotidagi o'rnini ham qanday saqlab qolish mumkin?mag.humodoc.com

Taşkilotçilarning sözlariga köra, installyatsiya sobiq Ukçi mahallasi hududida joylaşgan. Tashkent Cityning yangi qurilişlari fonida uning kiçik miqyosi ayniqsa sezilarli. Bunday qöşniçilik balandlik va ziçlik bilan birga odamlar orasidagi masofalar, uçraşuv joylari va hovlidan foydalaniş odati qanday özgarayotgani haqida öylaşga undaydi. Şahar eski mahallalar bilan birga özining ijtimoiy özligining bir qismini yöqotmaydimi?

Ötmişni ideallaştiriş şart emas va şahar eski davrni sözma-söz köçirişi şart ham emas. Içki hovlining mavjudligi qöşnilar muloqotini kafolatlamaydi. Lekin umumiy makonning tuzilişi buning uçun şaroit yaratişi mumkin: uydan çiqiş, tanişlarni köriş, ötiriş, bolalarni kuzatiş, boşqalar yonida biror iş bilan şuğullaniş imkoniyati. Hududni yangilaşda bu maşğulotlar qayerda davom etişi va ular uçun qulay joy qoladimi-yöqmi, buni tuşuniş muhim.

Özlaştirilişi kerak bölgan maydon

Foto: Ildar Sadykov

Menga mahalliy arxitekturani jismoniy faollik bilan boğlaş ğoyasi yaqin. Installyatsiyaning tanib olinadigan obrazi va hudud tarixi bilan aloqasi bor, sport funksiyasi esa undan muntazam foydalaniş uçun sabab beradi. Mahallada an'anaviy uçraşuv joylari guzar va çoyxona bölgan; bugun şunga öxşaş rolni birgalikdagi maşğulotlar uçun maydonlar öz zimmasiga olişi mumkin.

Namoyiş vaqtida work out sportçilari konstruksiya elementlarini sinab kördilar. Tayyorlangan sportçi qayerda uşlaş qulayligini va qaysi maşqni bajariş mumkinligini tez tuşunadi. Boşlovçi taşrif buyuruvçi uçun esa xuddi şu konstruksiya tuşunarsiz bölib qolişi mumkin.

Şuning uçun keyingi qadamni turli foydalanuvçilarni kuzatişda köraman. Maydonga kim yaqinlaşadi, kim sinab körişga jur'at etadi, kim esa çetda qoladi? Nimadan boşlaş kerakligi tuşunarlimi? Oddiy maşqlar va yuklamani bosqiçma-bosqiç oşiriş imkoniyati bormi?

Ösmirlar, ayollar va keksa yoşdagi odamlarga tayançlarning turli balandliklari, qiyinlik darajalari va maşğulot usullari kerak bölişi mumkin. Yonida dam oliş va kuzatiş uçun joylar zarur, sayr qiluvçilarning marşrutlarini esa maşqlar maydoni bilan birga hisobga oliş muhim. Bir taşrif bilan maydonning xavfsizligi va qulayligini baholab bölmaydi: texnik tekşiruv va kunning turli vaqtlarida kuzatişlar talab etiladi.

Oçilişda taşkilotçilar installyatsiya bir hafta davomida işlaşini ma'lum qildilar. U bundan uzoqroq qoladimi, şahar hokimiyati va park ma'muriyatining qaroriga boğliq. Bir hafta içida ham taşrif buyuruvçilar oqimini örganişni boşlaş va dastlabki mulohazalarni töplaş mumkin edi. Agar obyekt saqlanib qolsa, uning holati, xizmat körsatilişi va foydalaniş qoidalari uçun kim javob berişini darhol belgilaş zarur.

Loyihaviy bilim sifatida meros

Foto: Ildar SadykovFoto: Ildar Sadykov

«Meros va dizayn» körgazmasida arxitektura manbalari zamonaviy işlar bilan qiyoslangan: stendlarning bir tomonida an'anaviy şakllar va elementlar, boşqa tomonida esa arxitektorlar ularni qayta talqin qilgan loyihalar. Misollar orasida Joy Architects studiyasining Afsona restorani interyeridagi panjara, ayvonlar, arklar va keramik yuzalar bilan işlaş bor. Bunday qiyoslaş mualliflar merosdan aynan nimani olayotganini va uni yangi loyihada qanday özgartirayotganini köriş imkonini beradi.

Namoyiş vaqtida ayvonning tuzilişi va uning hovlidagi havo harakati bilan aloqasi muhokama qilindi. Zamonaviy arxitektura uçun bu oçiq va yopiq makonlarning joylaşuvini, binoning orientatsiyasini, soya soliş va materiallarni tadqiq qiliş uçun sabab: issiq iqlimda ular ayniqsa muhim. Muayyan yeçimning iqlimiy samarasini hisob-kitoblar bilan tekşiriş zarur.

Toshkent mahalliy aholi hamda ekspert nigohidaSo'nggi ikki yil ichida o'zimni Toshkentga bir vaqtning o'zida ikki xil nazar bilan qarayotganimni anglab qoldim. Birinchisi — shahar aholisining ko'zi bilan. Ikkinchisi — shahar muhiti tadqiqotchisining ko'zi bilan. Qiziqarlisi shundaki, bu ikki nazar juda kamdan-kam holatda bir-biriga to'g'ri keladi.mag.humodoc.com

An'anaviy elementlarning bunday örganişga arziydigan xossalari bor. Panjara maxfiylikni saqlab, yoruğlik va körinişni tartibga soladi. Ayvon xona va köça örtasida ötiş hosil qiladi. Hovli xonalarni birlaştiradi va birgalikdagi maşğulotlar uçun joy beradi. Ularning qadri bugun hal qila oladigan vazifalari orqali namoyon böladi.

Körgazmada arka konstruksiyali bekatning amalga oşirilmagan konsepsiyasi ham körsatildi. Jamoa tuşuntirişiça, obraz «Alişer Navoiy» metro bekati arxitekturasi ta'sirida yaratilgan. Jamoat transporti bekati uçun bu aloqani kundalik şaroitlarni tekşiriş bilan töldiriş zarur: soya yetarlimi, yoğin-soçindan himoya bormi, yaqinlaşayotgan avtobus körinadimi, ötiriş va çiqişga yaqinlaşiş qulaymi.

Aynan şu darajada meros bilan işlaş şahar uçun foydali böladi: şakl odamlar foydalanadigan joyning tuzilişida davom topadi.

Biz qanday şahar qurmoqdamiz

Yangi Toşkent maketi va Dizayn haftaligi körgazmalari bölajak qurilişni turli darajalarda muhokama qilişni taklif qildi, hudud rejasidan tortib mebel va interyer buyumlarigaça.

Men uçun bu yerda boşlanğiç nuqta - şahar aholisining kundalik marşruti. Inson uydan qanday çiqadi, bekatga qanday boradi, bolasini maktabga qanday olib boradi, sayr qiliş yoki maşğulot uçun joyni qanday tanlaydi. Issiqda qayerda töxtab, qöşnilari bilan uçraşişi mumkin. Şahar panoramali manzaralardan emas, aynan şu marşrutdan boşlanadi.

Mahalla tajribasi bunday iş uçun material beradi va "15 daqiqalik şahar" ğoyasi bilan yaxşi uyğunlaşadi: umumiy maydonlarning turar joyga yaqinligi, piyodaning ustuvorligi, soyali ötiş joylari, hovlilar va uçraşuv joylari. Bularning barçasini zamonaviy quriliş ziçligiga nisbatan örganiş mumkin, qulaylik, xizmat körsatiş va turli yoşdagilarning ehtiyojlarini hisobga olgan holda. Yangi maydonlar yaşaşi uçun faqat fasadlarni özgartiriş yetarli emas: ularga inklyuzivlik, xavfsizlik va sifatli xizmat körsatiş zarur.

Foto: Ildar Sadykov

Boğdagi installyatsiya bunday tekşiruvni boşlaş imkonini berdi: undan kim foydalanayotganini, qanday maşğulotlar öz-özidan paydo bölişini va odamlarga nima yetişmayotganini kuzatiş. Bu ma'lumotlar Toşkentning hovlilari va jamoat maydonlari bilan keyingi işlaş uçun asos bölişi mumkin. Mahalladagi hovli şakli bilan emas, u yaratgan şaroitlar bilan muhim. Aynan şularni yangi kvartallarda izlaş kerak.