Folklór festivali 2001-yilda UNESCO tomonidan Boysun tumani madaniyati “Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy madaniy merosi durdonasi” sifatida tan olinganidan keyin tashkil etilgan.
2017 yildan beri «Boysun bahori» Boysun tog‘larida muntazam ravishda — har ikki yilda bir marta o‘tkaziladi. Bu yil festivalning asosiy tadbirlari 1-maydan 3-maygacha bo‘lib o‘tdi, garchi tadbirning o‘zi 10 may kuniga cho‘zilgan bo‘lsa ham.
Men “Boysun bahori” festivaliga borishni orzu qilardim, chunki Surxondaryo madaniyatini O‘zbekistondagi eng “kuchli” deb bilaman. Bu yerda hali ham sivilizatsiyamizning ildizlariga yaqinlashish mumkin, bu butun dunyo madaniy merosidagi muhim qatlamdir. Bizga ushbu bayramda “VIP-mehmon” bo‘lish nasib etdi va bizga hamma joyda suratga olishga ruxsat berildi. Kichkina Boysunda, butun dunyodan sayyohlar keladigan bu yerda, aslida juda mehmondo‘st va quvnoq odamlar yashaydi. Biz buni o‘z ishlarimizda aks ettirishga harakat qildik.
Ildar Sodiqov
Mintaqa etnik madaniyatlarning xilma-xilligi bilan hayratga soladi, ular bizgacha og‘zaki ijod namunalari, raqs va amaliy san’at orqali yetib kelgan. Bularning barchasi tarixiy jihatdan asoslangan: Surxondaryo sivilizatsiya zonalari va Buyuk Ipak yo‘li tarmoqlarining kesishish markazi bo‘lgan.
Surxondaryo — bu Teshiktosh va neandertallar izlari, Kushon devori va Temir darvozalar, Ko‘rganzol va Poyonko‘rg‘on, Zoravutsaydagi “sehrli ov” va Ko‘hitangdagi dinozavrlar izlari. Shuningdek bu Aleksandr Makedonskiy va uning Iskandariya Oksianasi. Bu tog‘lardagi ko‘priklar, qadimiy zinapoya-yo‘llar, muqaddas buloqlar va daralar: tabiat bu yerda shunchalik go‘zalki, undan “olib qo‘yilgan” hikoyalar ham shunchalik hayrat va g‘urur uyg‘otadi.
Shuning uchun mahalliy madaniyat Buyuk Ipak yo‘li xalqlari merosi va davrlar sintezi ekanligi ajablanarli emas: turkiy va eron an’analari, ko‘chmanchi va o‘troq hayot, islom, buddizm, zardushtiylik va qadimiy e’tiqodlar. Boysun, hech bir tumanga o‘xshamagan holda, asrlar davomida sivilizatsiyalar chorrahasida to‘plangan merosni – dostonlar va musiqadan tortib, marosimlar, kiyim-kechak va hunarmandchilikgacha saqlab qolgan.
Festivalning vazifasi nafaqat merosni saqlash, balki yo‘qotilgan narsalarni tiklash va hali o‘rganilmagan narsalarni tadqiq qilish hamda buni dunyoga g‘urur bilan taqdim etishdir.
Bayramning asosiy tadbirlari "Boysun bahori" amfiteatri bilan bog'liq parkda o'tkaziladi, bu yerda tantanali ochilish marosimi va butun dunyodan kelgan folklor jamoalarining chiqishlari majburiy ravishda o'tadi. O'zbekistonning har bir viloyati va har bir tumani o'zining an'anaviy stendini taqdim etadi, unda hunarmandchilik buyumlari va taomlar albatta sotiladi.
Festivalning ikkinchi kunida O‘zbekiston uchun rekord darajadagi 32 ta havo shari osmonga ko‘tarilishi kerak edi. Biroq, oxir-oqibat atigi 7 tasi uchib ketdi: qolgan uchuvchilarning litsenziyasi yo‘q edi. Shunga qaramay, tadbirning ko‘lami hamma joyda sezilib turdi.
Uchinchi kuni O‘zbekiston bo‘ylab yoshlar ishtirokida juda mashhur milliy kurash turi – kurash bo‘yicha katta respublika musobaqalari o‘tkazildi va bu butun bir kun davom etdi. Mening fikrimcha, kurash tomoshabinlar orasida eng katta qiziqish uyg‘otdi. Hamma uchun joy yetishmasdi, orasida juda keksa yoshdagi erkaklar ham bo‘lgan tomoshabinlar ring atrofidagi tepaliklarga joylashib, butun kunni jazirama quyosh ostida o‘tkazishdi, ammo ketishmadi. Natija bunga arzidi – g‘olibga Chevrolet Cobalt avtomobili topshirildi.
Ildar Sadiqov
Umuman olganda, milliy sport turlari Surxondaryoda alohida hurmatga sazovor. Ulardan biri — ko‘pkari bo‘lib, uning musobaqasi o‘sha kunlari Boysunga qo‘shni qishloqda o‘tkazildi.
Mamlakatning uchta mintaqasidan dorbozlar va polvonlar ishtirokidagi sirk tomoshasi festivalning uchinchi kunida ko‘plab odamlarni to‘pladi.
Festivalda yana bir rekordni oshpazlar o'rnatdi – bu yerda dunyodagi eng katta tandirda 10 ta qo‘y, 20 ta tovuq va 5 ta kurkadan tandir-kabob tayyorlandi. Uni nafaqat festival ishtirokchilari, balki Boysunning oddiy aholisi ham tatib ko‘rishga muvaffaq bo‘ldi. To‘g‘ri, faqat ulgurganlar.
Mehmonlar orasida qo‘shni davlatlardan, Yevropadan — Belgiya, Vengriya, Buyuk Britaniya, shuningdek, Osiyo va Afrikadan — Pokiston, Tunis, Yaponiya va boshqa mamlakatlardan ko‘plab xorijiy ishtirokchilar bor edi. Bularning barchasi — artistlar, folklor jamoalari a’zolari va hunarmandlar. Ishtirokchilar uch kun davomida amfiteatrda sahnaga chiqdilar va barchasi sovrinlarga sazovor bo‘ldi. Gran-prini Surxondaryodan kelgan folk-guruh qo‘lga kiritdi.
Surxondaryo madaniyatining eng esda qolarli va ramziy ma'noga boy elementlaridan biri bu kiyimdir. Biz bu haqida avvalroq yozgan edik:
Festivalning “o‘ziga xos xususiyatlaridan” biri — milliy kiyimlarning ajoyib rang-barangligi. Aynan mana shu jozibadorlik uchun bu yerga ko‘plab mehmonlar keladi, surxondaryoliklar esa o‘zlari shu rang-baranglik ichida yashaydilar.
Biz juda ko‘p milliy obrazlarni suratga oldik. Kiyimdagi behisob ramzlarni o‘rganishga umrning yarmi ketadigandek tuyuladi. So‘rab-surishtirish va bilishni juda xohlardim. Meni hayratga solgan narsa, etnik kiyimning har bir elementi surxondaryolik ayollarga — qizlarga, yosh xotin-qizlarga va keksa onalarga juda yarashishi. Erkaklarga ham shunday. Bu yerda so‘zana, bayram va kundalik kiyimlarga tikiladigan belgilar juda qadimiy ma’nolarni saqlaydi.
Ildar Sadiqov
«Boysun bahori» — bu qadimiy tarixga ega kichik shaharchani dunyoning yarmiga tanitgan ulkan xalqaro bayramdir. Festival tufayli, bu o‘lkaning afsonalariga maftun bo‘lgan odamlar jo‘shqin qadimiy musiqaga bilan harakatlanib, quyoshda qizib, bir-biriga yaqinlashadi va bir-birlarining madaniyatlariga singib ketadi.
Taom va sport rekordlari-yu-Boysun osmonini to‘ldirgan mushakbozliklar va havo sharlarisiz ham Surxondaryo o‘z merosi bilan, o‘zbekistonliklar esa ildizlari bilan haqli ravishda faxrlanishi mumkin. Bunday festivalda bo‘lib, tushunasan – bizda dunyoga o‘zimizni tanitish uchun hamma narsa bor. Bu qadriyatlarni to‘liq anglash esa kelajak avlodlarning aqli va vaqtga bog'liq.
