Barcha o'zbek to'ylari bir-biriga o'xshaydi, lekin har biri o'ziga xos narsa bilan esda qoladi. Qashqadaryo viloyatida zardushtiylikdan meros bo'lib qolgan, olovdan sakrash va kelinni gulxan atrofida aylantirish an'analari yo'q bo'lib bormoqda. Baland tog'li Gilonda, O'zbekistonning minglab boshqa joylarida bo'lgani kabi, to'y ikki oila uchun eng katta voqea. 2500 metr balandlikdagi to'y - Ildar Sodiqovning fotoinshosida.
Keksalar aytishicha, 50 yilcha oldin ba'zi qishloqlarda zardushtiylikdan qolgan va olovning sehrli kuchiga bog'liq an'analarga rioya qilishgan. Men esa katta rassom Chorshanbiyevning suratlaridagi to'ylarni eslayman - yulduzlar, oy va gulxan. U ham buni keksalar hikoyalaridan yozgan... Bizning dinimiz nuqtai nazaridan bu joiz emas, lekin tadqiqotchi, fotograf va sayohatchi sifatida men baribir shunday marosimga guvoh bo'lishga umid qilardim.
Voqea o'tgan yilning avgust oyida sodir bo'ldi. Odatda Gilonda bo'lganimda erta turaman. Tong otishidan oldin tog' cho'qqilari ustida sehrli yorug'lik yonadi, birinchi nurlar paydo bo'ladi, keyin esa Quyoshning o'zi chiqadi. Men qishloqning jonlanishini kuzatishni yaxshi ko'raman. Birinchi bo'lib ayollar chiqadi - ular sigirlarni yaylovga tayyorlaydi. Ma'lum bir joyda chorva mollarini cho'ponlar olib, o'zlarining baland tog' yaylovlariga haydab ketadi.
O'sha kuni ertalab soat 7 larda jarchining jarangdor ovozi eshitildi. Bu ko'plab kichik shahar va qishloqlarning an'anasi: butun hududni aylanib chiqib, baland ovoz bilan odamlarni ertalabki palovga chaqirish. Qishloqda to'y! Marosimning o'zi menga cheksiz xarizmatik tuyuladi: bizga, shaharliklarga, buni tushunish qiyin. Shaxsiy konvertlardagi yaltiroq taklifnomalar yo'q. Men uni chaqirganimda, jarchi ishini tashlab, hurmat bilan to'y bo'lib o'tadigan uyga kuzatib qo'ydi, kuyovning otasi bilan tanishtirdi. To'yga qishloqning har qanday aholisi kelishi mumkin, lekin dasturxonga o'tirish - faqat taklif qilinganlar uchun, va bu ajratish ancha qat'iy.
Kichik qishloq yo'li to'silgan, dasturxonlar allaqachon yozilgan, bir chetda qozonda deyarli tayyor palov bug'lanib turardi. Erkaklar allaqachon taomni aralashtirib, go'sht kesishardi. Palovning o'zi menga Toshkent paloviga o'xshab tuyuldi - ortiqcha bezaksiz. Dasturxonlarda choy va shirinliklar bor edi.
Birinchi namozdan so'ng odamlar hovliga oqib kela boshladi. Meni, hurmatli mehmon sifatida, uyga taklif qilishdi. U yerda deyarli barcha joylarni oqsoqollar - qishloq oqsoqollari egallashgan edi, ularga an'anaga ko'ra alohida hurmat ko'rsatiladi. Ayollar oshxonada chaqqonlik bilan xo'jalik yuritishardi. Men ko'chada qolgan barcha mehmonlar bilan birga o'tirishni so'radim. Bolalar va o'smirlar o'z tarelkalari bilan kelib, u yoki bu sababga ko'ra o'zi kela olmaydiganlarga taom olib borishlarini ko'rish qiziq edi.
Kuyovning uyidagi ertalabki palov - to'y tantanalarining faqat bir qismi. Yangi turmush qurganlarning ko'plab qarindoshlari ishtirokida to'yning o'zi maxsus joyda, lekin biz o'rganib qolgan tuyxona emas, balki boshqa joyda bo'lib o'tishi kerak edi.
Men tayyorgarlik jarayonini ko'rish uchun oldindan - qishloqning narigi chetiga jo'nab ketdim. Xususiy uyning ulkan hovlisida allaqachon chodir, yoshlar joylashadigan joyni belgilovchi dekoratsiya o'rnatilgan edi. Bir tomonda dasturxonlar yozila boshlangan: birinchi bo'lib mevalar qo'yilardi.
Bayramning o'zi ham, unga tayyorgarlik ham - bo'lajak kelinlarning norasmiy ko'rigi. Qizlar o'zlarini eng yaxshi liboslarda ko'rsatish imkoniyatidan foydalanadilar, katta yoshli ayollar esa uy bekalariga yordam berib, kim qanday ishlashini kuzatadilar. Shu sababli hatto biroz taranglik ham sezilardi.
Onalarga qarash uchun esa kimlar bor: Gilon ayollari katta ko'zli, yorqin, eng yaxshi kiyimlarini kiyib olganlar.
Mehmonlarning ba'zilari skameykalarga o'tirishdi, ba'zilari balandroq joylarni egallashdi - kuzatish qulayroq bo'lishi uchun. Yigitlar va qizlar alohida o'tqazildi. Mehmonlar joyga mashina va mototsikllarda kelishardi.
Taranglikni kuyov va kelinning kelishi yumshatdi. Yoshlar mehmonlarga ta'zim qilishdi, lekin bu yerda odatdagi ma'nodagi kelin-salom marosimi bo'lmadi. Onalar yoshlarni o'pib, ularga baxtli va shirin oilaviy hayot tilashdi.
Sun'iy gullar bilan bezatilgan yoshlarning yorqin dasturxoni, kislotali ko'k rangdagi ichimliklar solingan qadahlar menga juda o'ziga xos tuyuldi.
To'y marosimi reja bo'yicha o'z vaqtida boshlandi va bor-yo'g'i ikki soat davom etdi. Mehmonlarni mahalliy yulduzlar - Kule va Gilonda mashhur bo'lgan, barcha to'ylarda qo'shiq aytadigan musiqiy jamoa xursand qildi. Meni hatto qo'shiqlar ham maftun etmadi, garchi ular juda chiroyli bo'lsa ham: sof milliy motivlar elektron xitlarga aylanib borardi va men hatto boshqa mehmonlar bilan raqsga tushdim. E'tiborimni texnika tortdi - bunday karnaylar, sintezator to'g'ridan-to'g'ri mening yoshligimdan bu yerga ko'chib kelgan. Balki yigitlar pul yig'ib, yangi texnika sotib olarlar... Axir O'zbekistonda to'ylar bitmas-tuganmas narsa-ku.
Yangi tegirmon — un boʻladi — foto-esseQashqadaryo viloyatining baland tog‘laridagi «ekzotik qishloq», 700 yillik Gilan so‘nggi yillarda etnoturizm markaziga, fotosuratchilar va rassomlar uchun ilhom manbaiga aylandi. O‘ziga xos turmush tarziga qoyil qolgan odamlar eng olis va baland tog‘ qishloqlaridan birida hayot qanday tashkil etilgani haqida kamdan-kam o‘ylaydilar. Zero, bunday turmush tarzi nafaqat an’anaviy tartib va hayot kechirish uslubini, balki qadimiy ishlab chiqarish vositalarini ham nazarda tutadi. Gilanliklar bug‘doy bilan deyarli to‘liq o‘zlarini ta’minlaydi, uni tegirmonda tortish uchun esa avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan tegirmonchilar mas’uldir. 2000 metr balandlikdagi qadimiy suv tegirmoni — Ildar Sodiqov va Sergey Pogosyanning fotoinshosida.mag.humodoc.com
Menga to'y juda yoqdi. Lekin hech qanday tungi sayr bo'lmadi. Aytgancha, ular sunnat to'yiga xos. Bir-ikki soatdan so'ng kuyov bilan kelinni qaynanasining uyiga kuzatib qo'yishdi, go'zal nimfalar kundalik kiyimlarini kiyib, bo'yanishlarini yuvib, stollarni yig'ishtirishga kirishdilar. Mehmonlar esa uylariga tarqalishdi - keyingi bayramgacha kundalik hayotlarini o'tkazish uchun. Gilonda yana bitta baxtli oila paydo bo'lganiga ishonishni istayman.
Yangiliklar
HD tahririyatidan maktub
Haftada bir marta Markaziy Osiyoning eng yaxshi materiallari, voqealari va madaniy kashfiyotlarini yuboramiz.