Qozog‘istonlik oltmishinchi yillar rassomlari o‘z badiiy tilini qanday izlagan

Biz kimmiz, qayerdanmiz va qayerga ketyapmiz? 1960-yillar avlodidagi qozoğistonlik rassomlar uçun bu savollar nafaqat falsafiy, balki ijodiy savollarga ham aylandi. Ular milliy madaniyat haqida zamonaviy tilda gapiriş yölini izladilar - an'anadan voz keçmasdan, balki odatiy realizm doirasidan çiqib.

Qozoğiston san'atida 1960-yillar sezilarli yangilaniş davri böldi. Agar oldingi avlod rassomlari asosan klassik realistik maktab doirasida va sotsialistik mafkuraning bilvosita ta'siri ostida işlagan bölsa, yoş ustalar tasviriy san'atning öz tamoyillarini qayta körib çiqişga intildilar. Ularni şaklning konstruktiv qurilişi, rangning ifodaliligi, şartlilik va simvolika özlarining şaxsiy qaraşlari nuqtai nazaridan qiziqtirdi. Ular impressionistlar, postimpressionistlar, konstruktivistlarning yutuqlarini örgandilar va ularni köçmançilar madaniyatining falsafasi va estetikasi bilan boğladilar. Milliy madaniy kod ularning ijodiy qaraşlarini genetik jihatdan boşqargan, ammo ular bu haqda XX asr tilida gapirişga intildilar.

Dashtdan xolstgacha: Qozog'iston tasviriy san'atining tug'ilishiQozog'iston tasviriy san'at maktabi bugungi kunda milliy madaniyatning tabiiy qismi bo'lib tuyuladi. Biroq professional rangtasvir, grafika va biz o'rgangan ma'nodagi badiiy ta'lim bu yerda nisbatan yaqin tarixga ega. Yevropa кo'rinishidagi o'z klassik badiiy an'anasiga ega bo'lmagan mamlakat bir necha o'n yilliklar ichida qanday qilib professional san'at va o'z badiiy tilini shakllantirdi?mag.humodoc.com

Oltmişinçi yillar avlodi deb ataladigan avlod yagona dasturga ega bir jinsli guruh emas edi, ularning har biri öz yölidan bordi, lekin ularni bir narsa birlaştirdi - ular oldingi elliginçi yillar avlodiga (Mambeyev, Teljanov va boşqalar) öxşamas edilar. Klassik realizm asosini rad etmasdan, ularning har biri plastik ifodalilikning yangi imkoniyatlarini izladi.

1966-yilda Moskvadagi Butunittifoq körgazmasida S. Aytbayevning «Baxt» kartinasi paydo böldi - daşt manzarasi fonida yoş qozoq juftligi. Bu yoşlik, bir-biriga va öz vataniga bölgan muhabbatning sof obrazi edi. Naturalizmga xos heç qanday tafsilot va detallar yöq, aksinça - umumlaştirilgan şakllar va sof, deyarli lokal ranglar. Kartina katta taassurot qoldirdi, uning sodda va lönda uslubi bir vaqtning özida öşa paytda hukmron bölgan sotsialistik realizm uçun yetarliça dadil va şu bilan birga juda tuşunarli va insoniy edi. Şunday qilib, Aytbayev qozoğistonlik oltmişinçi yillar rassomlarining norasmiy yetakçisiga aylandi.

Bu harakatning asosiy nomlari orasida Salixitdin Aytbayevdan taşqari rassomlar Şaymardan Sariyev, Tokbolat Togusbayev, Baxtiyar Tabiyev, Abdraşit Sidixanov, grafiklar Makum Kisamedinov, Isatay Isabayev, Adil Raxmanov, haykaltaroşlar Yerkin Mergenov, Tolegen Dosmagambetov, Vagif Raxmanov bor edi. Ularning har birining ijodi öşa davr kontekstida ham, hozirgi va kelajak vaqt meynstrimida ham alohida monografik tadqiqotga loyiqdir.

Milliy mavzu - şunçaki syujet emas

Milliy özlikni anglaşga intiliş qozoğiston badiiy maktabining butun tarixi davomida kuzatilgan. U oltmişinçi yillardan oldin ham namoyon bölgan. Kasteyev ijodida bu uning kuzatgan xalq hayoti sahnalari va uning an'anaviy turmuş tarzidagi özgarişlar, Mambeyevda - köçmançi hayotning poetizatsiyasi, Teljanovda - «Kökpar» va «Bobolar yerida» monumental kompozitsiyalarida.

Oltmişinçi yillar avlodi bu izlanişni davom ettirdi, lekin milliy haqda gapiriş usulining özini özgartirdi. Ular uçun nafaqat qozoq hayotini tasvirlaş, balki uning içki tuzilişini ifodalovçi şaklni topiş ham muhim edi. Şu sababli - umumlaştirilgan figuralar, yirik rang tekisliklari, ifodali kompozitsiya - bu yerda qozoq ornamental san'atining ta'siri namoyon böladi (ayniqsa rangli tekemetlarda), u tasviriy motivga aylantiriladi. Sidixanov özining «Belgili rangtasvir» kompozitsiyalarida «Tamga» ramziy belgilaridan foydalangan, ularning ma'nosini rang, faktura va hamroh detallar orqali yetkazgan. Kisamedinov Faustning qozoqça tarjimasiga illyustratsiyalar yaratişda Yevropa öyma gravyurasi an'analariga tayangan, lekin bunday uslubda bajarilgan illyustratsiyalar sak zver uslubidagi obrazlar yoki Rodehning «Mutafakkir»ini yoki yana kimnidir yevropa adabiy klassikasidan eslatuvçi özining mitti avtoportret-belgilari bilan töldirilgan

Sotsialistik realizmdan şakl erkinligiga

Oldingi avlod ijodida milliy mavzu köpinça mehnat va kundalik hayotning taniqli syujetlari bilan birlaştirilgan.

Yoş rassomlar bunday oldindan belgilanganlikdan ozod bölişga intildilar. Ular mehnat yoki qişloq hayoti mavzusidan voz keçişlari şart emas edi, lekin unga boşqa ifodali vositalarni izladilar. Syujet badiiy eksperiment uçun sabab, muallif pozitsiyasining bayoni böldi, oldindan belgilangan ğoyaning illyustratsiyasi emas.

Bularning barçasida davrning asosiy tendentsiyalaridan biri mujassam edi: yangi san'at xalqaro badiiy tajribaga murojaat qildi, lekin boşqa maktablarga taqlid qilişni emas, balki öz tilini izladi, milliy dunyoqaraşni turli badiiy izlanişlar bilan boğlaşga intildi.

Rus-yevropa realistik maktabiga öşa paytda eng sodiq bölganlar T. Dosmagambetov va B. Tabiyev edi. Dosmagambetov mamlakatning taniqli şaxslariga bir qator haykallar yaratdi: Çoqon Valixonov (Kökşetau), Qaniş Satpayev (Almati) va boşqalar. Lekin uning asarlarining monumental plastikasida ham davr ruhi namoyon böladi - yirik umumlaştirilgan şakllar, obrazlarning ta'kidlangan dinamikasi. B. Tabiyev esa oddiy odamlarning kundalik hayot sahnalariga murojaat qiladi. U boşqa rassomlar bilan birga qişloqlarga plyenerga borgan, eskizlar işlagan, ular keyinçalik odamlar hayoti haqidagi kartinalarga aylangan. Koloritning nafisligida, har bir sahnaga e'tiborlilikda muallifning u yerda yaşovçi odamlarga, ularni örab turgan tabiatga, ularning an'anaviy turmuş tarziga bölgan muhabbati seziladi.

Boşqa rassomlar uçun muhim yönaltiruvçi jahon san'atining taniqli ustalarining izlanişlari edi - postimpressionizmdan kubizm va konstruktivizmgaça. «Baxt»ning ğalabasidan söng Aytbayev «Tuşlik. Brigada yiğilişi» kompozitsiyasini «Mehnatga şon-şuhrat» Butunittifoq körgazmasi uçun yozdi, lekin kubizm uslubida, u aytganidek, Pikasso pozitsiyalaridan. Mergenov ham maşhur şveytsariyalik haykaltaroş Jakometti uslubida bir neçta haykaltaroşlik asarlarini yaratdi, buning uçun u taqlidçilikda köplab tanqidlarga uçradi. Garçi aslida bu butunlay boşqa plastik tilni tadqiq qiliş edi.

Ularning har biri öz yölidan bordi. Adil Raxmanov modernistik tendensiyalarga ergaşib, ularni zamondoşlar obrazlarida gavdalantirdi. Isatay Isabayev qozoq eposini sinçkovlik bilan örgandi, ammo qozoq eposi mavzusidagi ofortlarida ham Yevropa va rus grafik maktabining ta'sirini köriş mumkin. Nihoyatda iste'dodli Toğizbayev öz kompozitsiyalarida ötov içki bezagining rang-barangligini tasvirlar ekan, birdan kök rangni limon-sariq bilan uyğunlaştirişga bölgan muhabbati bilan Matissga aniq işora qilardi.

Oltmişinçi yillar avlodining ahamiyati faqat rasmiy tajribalarda emas. Ular milliy madaniyat zamonaviy san'atda qanday mavjud bölişi mumkinligi haqidagi savolni qaytadan kötardilar. Ularni an'anaga taşqi taqlid qiliş emas, balki uning çuqur obrazlari va plastik tamoyillari qiziqtirdi.

Bu yönaliş tasviriy san'at doirasidan taşqarida ham davom etdi. An'ana tarixiy meros doirasidan çiqib, yangi badiiy yeçimlar uçun materialga aylandi.

Yorqin misol - 1981-yilda Oljas Sulaymonovning «Loy kitob» dostonasi asosida qöyilgan «Freskalar» baleti. Sahna bezagini Yevgeniy Sidorkin, liboslar böyiça rassom Gulpayrus Isamailova yaratdi, musiqasini Timur Minbayev yozdi, xoreografiyani Zaurbek Raybayev yaratdi. Bu spektaklda qadimiy obrazlar va tarixiy xotira teatr va plastik san'at vositalari bilan yangiça gavdalandi.

Avlodning merosi

Bu nafaqat badiiy uslublar almaşinuvi, balki dunyoqaraş almaşinuvi davri edi. Yoş rassomlar kattalar bilan bahslaşdilar, jahon san'atida yangi yönalişlar izladilar, öz asarlarini körsatiş uçun Moskvaga borişdi va öz tiliga bölgan huquqni himoya qildilar. Ularni Qozoğiston haqida taşqaridan berilgan mavzu sifatida emas, balki özlari anglamoqçi bölgan madaniy olam sifatida gapirişga intiliş birlaştirdi.

Keyingi ön yilliklarda badiiy sahna murakkablaşdi: yangi avlodlar, individual strategiyalar va milliy an'ana bilan boşqaça munosabatlar paydo böldi, ammo oltmişinçi yillar avlodi şakllantirgan savol dolzarbligiça qoldi: jahon san'atining bir qismi böliş bilan birga, öz nigohini qanday saqlab qoliş mumkin?

Ularning javobi ijodning özida edi. Milliy özlik nafaqat syujet yoki taniqli predmetda, balki kompozitsiya, ritm, rang va dunyoni köriş usulida ham ifodalanişi mumkin. Aynan şu izlaniş oltmişinçi yillar avlodini qozoğiston san'ati tarixidagi asosiy avlodlardan biriga aylantirdi.

Şuningdek öqing:

Jamila Taken: "Dunyoni biroz mehribonroq va chiroyliroq qilishni xohlayman"Rassom va «Taң-Sholpan» xalqaro mustaqil ayol rassomlar jamg'armasi asoschisi HD magazine nashriga o'z san'ati qanday o'zgargani, nega ayol rassom uchun ijod va oilani birga olib borish ayniqsa qiyinligi, Qozog'iston rassomlariga xalqaro sahnaga chiqish nima berishi va nega sun'iy intellekt tirik muallifni almashtira olmasligi haqida gapirib berdi.mag.humodoc.com