Ipak qumlardagi bir qultum suv: Hodi Purjahon qadimiy an’analar va zamonaviy san’atni qanday uyğunlaştiradi

 Qarama-qarşiliklar falsafasi: Abangan va kök ipakning faryodi

— Madaniyat jurnallari gilamlar haqida köpinça hunarmandçilik sifatida yozadilar, lekin sizning işingiz sof konseptual san'atga öxşaydi. «Çöl gilami»da qumli, böğiq ranglar çuqur kök rangning çaqnaşlari bilan tom ma'noda portlaydi. Nega Eron uçun bu vizual töqnaşuv bunçalik dramatik?

Eronning butun tarixi qurğoqçilik bilan kuraş va döstlik tarixidir. Bizning zaminimizda suv heç qaçon şunçaki tabiiy resurs yoki kommunal tölovlar varaqasidagi satr bölmagan. Suv — muqaddas unsur. Bu umid, avlodlar davomiyligi va eng töğridan-töğri ma'noda omon qolişning sinonimidir.

Eron taqvimida qadimiy islomgaça bölgan bayram bor — Abangan, ya'ni suvni uluğlaş kuni. Aynan u mening işim uçun boşlanğiç nuqta böldi. Gilamdagi çöl Eronga öxşaş istiora: qattiqqöl, quyoşda kuydirilgan, lekin içida aql bovar qilmas hayotni yaşirgan. Matoni kesib ötuvçi kök ipak iplar şunçaki rang urğusi emas. Bu çeksiz qumlar orasida bir qultum suv. Bu noziklik manifesti: suv yöqolsa, çöl hamma narsani yutib yuboradi.

— Lekin nega aynan gilam? Bugungi kunda rassomlar köproq installyatsiyalar, raqamli san'at yoki performanslarni tanlaydilar.

Çunki gilam bizning madaniyatimizning DNKsidir. Uning tugunlarida eronliklarning genetik xotirasi joylashgan. Men uçun qölda töqilgan gilam allaqaçon oyoq ostiga taşlanadigan yoki şinamlik uçun devorga osiladigan dekorativ bezak bölişdan töxtagan. Bu media. Bu men ildizlar bilan aloqani uzmasdan öta zamonaviy ğoyalarni uzatişim mumkin bölgan mato. Tomoşabin gilamni ushlab körib, abadiylikka qöl tekkizganday böladi, lekin bugungi kunning ma'nolarini öqiydi.

Tuskigiz: xotirani saqlaydigan san’atNatalya Krivets - töqimaçilik rassomi, san'atşunos va Markaziy Osiyo vintage töqimaçilik kolleksioneri. Uning qiziqişlari markazida qozoq tuskiizlari - badiiy mahorat, oila tarixi va avlodlar xotirasi birlaşgan kaşta tikilgan devor panolari turadi. Kolleksiya töplar ekan, Natalya nafaqat kompozitsiya va kaştaçilik texnikasini, balki bu asarlarni yaratgan ayollarning taqdirini ham örganadi.mag.humodoc.com

«Abraş» sehri: qonunlarni aldaş va ipakni nafas oldiriş

— Dizaynerlar köpinça töquvçilarning konservatizmi va işlab çiqarişning texnik çeklovlari ularning dadil eskizlarini «öldiradi» deb şikoyat qiladilar. «Çöl gilami»ni yaratiş jarayonida siz qanday murosalarga borişga majbur böldingiz?

Heç qanday. Men gilam töqişni texnik çegaralar tösiği sifatida mutlaqo qabul qilmayman. Mening sirim şundaki, men şunçaki qoğozni fabrikaga topşirib, tayyor mahsulotni kutadigan «eskiz çizuvçi» emasman. Men köp yillar Qumning qadimiy, bebaho ipak gilamlarining professional restavratori bölib işlaganman. Men ularning anatomiyasini har bir tugunigaça bilaman. Men ipning özini qanday tutişini, qanday tortilişini, pigmentni qanday singdirişini bilaman.

Parseh Qomda men hamma narsani nazorat qilaman: birinçi kömir eskizdan ipni böyaşgaça. Va bu yerda eng qiziqarlisi boşlanadi. Sanoat gilamlari bizni mukammal, ölik, bir xil rangga örgatgan. Men esa qadimiy «abraş» texnikasidan foydalanaman —  iplarni böyaşda ataylab, nazorat ostidagi nomukammallik. Mening gilamlarimda rang tebranadi, bir ohangdan ikkinçisiga silliq ötadi, nafas oladi. Mukammal silliqlik aslida zerikarli, bu robotlarning işi. Mening gilamim quyoş nuri qanday tuşişiga qarab özgaradi, xuddi haqiqiy qum qirralari kabi.

 Tugun ortida kim turibdi: mualliflik va körinmas qöllar haqida

— Har bir bunday gilam yuz minglab, ba'zan millionlab qölda boğlangan tugunlardir. Sizning işingizda olamlar yaratuvçi rassom egosi va aniq töquvçining oğir, bir xil mehnati qanday birga yaşaydi?

«Çöl gilami» yagona nusxada mavjud. Men printsipial ravişda nusxa va takrorlar yasamayman, har bir narsaning öz ruhi bölişi kerak. Xaridor şunçaki gilam emas, balki san'at asarining pasportini - butun tarixi qayd etilgan haqiqiylik sertifikatini oladi.

Töquvçilarga kelsak... Siz juda muhim mavzuga töxtadingiz. Gilam — bu sinergiya. Ha, men konsept öylab topaman, rang va falsafani belgilayman. Kun sayin dastgohda iplarni boğlaydigan ustalar ham bu tarixning eng muhim qismidir. «Çöl gilami»ni töqigan odamlar haqidagi ma'lumot uning texnik hujjatlariga abadiy yozilgan. Biz rassom fikrini tom ma'noda moddiylaştirganlarning ismlarini öçirişga haqqimiz yöq. Ularsiz konsepsiya mening daftarimdagi çizma bölib qolaverardi. Mana şunday «birga yaşaymiz».

Tarjimonsiz san'at: Ğarb Şarqni qanday köradi

— Sizning işingiz sof eron ohanglari bilan suğorilgan — Abangan bayrami, çöl falsafasi, Qum qonunlari. Çet ellik tomoşabin bu xabarni tuşunadimi yoki u uçun bu şunçaki «çiroyli şarq gilami» bölib qoladimi?

Yaxşi san'at tomoşabin galereya devoridagi izohni öqişidan oldin ham universal vizual tilda gapirişi şart. Ipakning fakturasi, rangning çuqurligi, kompozitsiya sehri — bularning barçasi dunyoning istalgan nuqtasida inson his-tuyğulariga ta'sir qiladi.

Albatta, men qisqaça tarixiy ma'lumot berganimda, suv kulti va Abangan haqida gapirganimda, tomoşabinda «ikkinçi köz» oçiladi, u kontekstni köra boşlaydi. Kimdir unda global isişga qarşi ekologik manifestni his qiladi, kimdir yolğizlikning şaxsiy dramasini.

Va bu, ehtimol, san'atning asosiy kuçidir: u tayyor ma'nolarni buyurmaydi, balki har kimga özinikini topişni taklif qiladi. Ipak ip asar va tomoşabin örtasidagi boğlanişga aylanadi, har kimga unda öziga xos narsani köriş imkonini beradi.

— Hadi, oxirgi savol. Agar sizning «Çöl gilamingiz» uni ikki yuz yildan keyin köradigan odam bilan gaplaşa olsa, unga qanday asosiy fikrni yetkazişini xohlar edingiz?

U «Suvni asrang. Va heç qaçon kimligingizni unutmang», - degan bölar edi. Bilasizmi, sivilizatsiyalar tuğiladi va halok böladi, şaharlarni qum bosadi, lekin inson qöpol ipni şe'riyatga aylantira olsa, bu dunyoning umidi bor. Men ikki asrdan keyin bu gilam odamlarga haqiqiy gözallik eng katta sabr-toqat va öz işiga mutlaq sadoqat tutaşgan joyda tuğilişini eslatişini xohlayman. Va hatto eng qurğoq çölda ham oqib turgan öz suv qultumingizni topiş mumkinligini.