Bo‘sh vaqt infratuzilma harakatlantiruvchi kuchi sifatida
Bir necha yil oldin Toshkent ko‘p jihatdan “uy — ish — uy” marshruti shahri bo‘lib qolgan edi. Bugun esa ko‘proq odamlar bo‘sh vaqtlarini shaharning o‘zida o‘tkazmoqda. Ular parklarda sayr qiladi, piyodalar ko‘chalarida uchrashadi, festivallar va shahar tadbirlariga tashrif buyuradi, yangi tumanlar va jamoat joylarini kashf etadi.
Bundan tashqari, gap faqat parklar haqida emas. So‘nggi yillarning eng qiziqarli shahar hodisalaridan biri yangi savdo-ko‘ngilochar markazlar bo‘ldi. Ular asta-sekin to‘liq tortishish nuqtalariga aylanmoqda. Bu yerga oilalar bilan kelishadi, shahar mehmonlarini olib kelishadi, uchrashuvlar belgilashadi va dam olish kunlarini o‘tkazishadi.
Agar Toshkentning eng mashhur tortishish nuqtalariga nazar tashlasak, endi gap alohida ob’ektlar haqida emasligi ayon bo‘ladi. Ekopark, Taras Shevchenko ko‘chasi, Tashkent City Park, Magic City va boshqa ko‘plab joylar o‘xshash vazifani bajaradi.
Bugun park, sayr qilish zonasi, savdo-ko‘ngilochar markaz va jamoat joyi kvadrat metrlar bilan emas, balki inson e’tibori bilan raqobatlashmoqda. Ammo shahar muhitining sifati faqat odamning dam olish kunida qayerga borishi bilan belgilanmaydi.
Shaharning haqiqiy sinovi doimiy ravishda — maktabga, ishga, do‘konga borish yo‘lida yoki uy yonidagi kechki sayr paytida sodir bo‘ladi. Shuning uchun shahar muhitining rivojlanishi har doim parklar, festivallar va yangi jamoat joylaridan ancha uzoqqa chiqadi.
Rivojlanishning ikki tezligi
Bugun Toshkent bir vaqtning o‘zida ikki tezlikda rivojlanmoqda. Bir tomondan, biz shahar infratuzilmasi, jamoat joylari va obodonlashtirishning jadal rivojlanishini ko‘ramiz.
Bu ko‘p jihatdan shahar kun tartibi bugun faqat mahalliy darajada shakllanmayotgani bilan bog‘liq. O‘zbekiston Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki va boshqa barqaror shahar rivojlanish dasturlari kabi xalqaro rivojlanish institutlari bilan faol hamkorlik qilmoqda.
Xaridorlarning aksariyati hali ham kvartirani joylashuvi, narxi, transport qulayligi, loyihaning yangiligi va quruvchining obro‘siga qarab tanlaydi. Va bu mutlaqo normal holat, chunki ko‘chmas mulk bozori va shahar muhiti bugun rivojlanishning turli bosqichlarida.
Ommaviy xaridor hali uy-joy atrofidagi muhit sifatiga talablarni shakllantirishning tabiiy yo‘lini bosib o‘tmagan. U kamdan-kam hollarda hovlining funksionalligi, turar-joy majmuasi ichidagi jamoat joylarining tashkil etilishi, sayr qilish marshrutlari, ko‘kalamzorlashtirish sifati yoki uy yonida vaqt o‘tkazish imkoniyatlari haqida savol beradi.
Hozircha maqom qulaylikdan muhimroq
Shuning uchun bugun developperlar ko‘pincha maqom obrazini sotadi. Chiroyli fasad. Baland minora. Marmar lobbi. Qimmatbaho bezak. Oltin lift. Bularning barchasi hali ham loyiha sifatining ramzi sifatida qabul qilinadi. Va bu developperlarni tanqid qilish emas, bu shunchaki bozor rivojlanishining tabiiy bosqichi.
Ko‘chmas mulk bozori ko‘p hollarda joylashuv, loyihaning maqomi, fasadi va ichki bezaklari orqali raqobatlashishda davom etmoqda. Ommaviy xaridor esa endigina uy-joy atrofidagi muhit sifatiga talabni shakllantira boshlaydi. Boshqa mamlakatlarda o‘nlab yillar davomida shakllangan talabni bir necha yil ichida shakllantirish mumkin emas.
Manba: JK Qozog‘iston fotobankiShuning uchun bugun ko‘plab aholi sayr qilish uchun shaharning eng yaxshi jamoat joylarini tanlaydi, sifatli shahar muhitida vaqt o‘tkazadi, hududlar va obodonlashtirish darajalari o‘rtasidagi farqni seza boshlaydi.
Aholi sifatli muhitdan qanchalik ko‘p foydalansa, ularning kutishlari shunchalik yuqori bo‘ladi. Va ertami-kechmi bu kutishlar nafaqat dam olish joyini tanlashga, balki yashash joyini tanlashga ham ta’sir qila boshlaydi. Bundan tashqari, bozor hali asosan mahalliy bo‘lib qolmoqda va bugun mavjud bo‘lgan talabga javob beradi. Ammo u cheksiz mahalliy bo‘lib qola olmaydi.
Toshkent investitsiyalar va xalqaro biznes uchun mintaqaning eng jozibali shaharlaridan biriga aylanmoqda. Yangi Toshkent loyihasi amalga oshirilmoqda. Xorijiy kompaniyalar va investorlarning O‘zbekistonga qiziqishi ortib bormoqda. Shuning uchun xalqaro developperlar va turar-joy muhitining xalqaro standartlarining paydo bo‘lishi masalasi, uzoq kelajak emas, balki yaqin bir necha yil ichidagi masaladir.
Muhit sifati bilan raqobat
Ammo parallel ravishda yana bir jarayon rivojlanmoqda. Jamoat joylari shahar madaniyatining o‘ziga xos maktabiga aylanmoqda va odamlar nafaqat ob’ektni, balki u taklif qiladigan vaqt sifatini ham baholay boshlaydi.
So‘nggi yillar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston ko‘pchilik prognozlardan tezroq rivojlanmoqda. Markaziy Osiyoning boshqa shaharlariga o‘nlab yillar kerak bo‘lgan ko‘plab jarayonlar bu yerda ancha tez sodir bo‘lmoqda.
Toshkent rivojlanishining keyingi bosqichi yangi ob’ektlar qurilishi bilan emas, balki aholining o‘z kutishlarining o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Bu talab nihoyat shakllanganda, nafaqat fasadi, lobbi va binolarning balandligi raqobatlashadi.
Muhit sifati raqobatlashadi. Chunki zamonaviy shahar — bu faqat binolar va infratuzilma emas. Bu inson har kuni yashashni xohlaydigan muhit. Va, ehtimol, Toshkent uchun yaqin yillardagi asosiy savol shaharda qancha yangi ob’ekt paydo bo‘lishi emas, balki aholining kutishlari shahar muhitidagi o‘zgarishlarga qanchalik tez yetib olishi bo‘ladi. Chunki aynan shu paytda nafaqat shahar, balki ko‘chmas mulk bozori, hududlarni rivojlantirish yondashuvlari va zamonaviy shaharda hayot sifati qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi tasavvur ham o‘zgara boshlaydi.
