San’at
Hunarmandchilik kadrda: fotosurat ustaning ishini qanday ko'rsatadi
«Jonli an'analar» ko'rgazmasi kuratori Husniddin Ato tanlov mezonlari, surat qahramonlariga hurmat va festivaldan keyin fotosuratlarning taqdiri haqida.
Kulol qo'lidagi mitti ko'za — "Tirik an'analar" ko'rgazmasi kuratori Xusniddin Ato yodda saqlab qolgan surat. "Bu kadrda iliqlik va aniqlik ko'p", deydi u. Bunday suratlar hunarmandchilikni qo'l harakati, material bilan ishlash va ustaxona orqali ko'rsatadi. HD Magazine'ga bergan intervyusida Ato ko'rgazma qanday shakllanganini, suratlar qanday mezonlar bo'yicha tanlanganini va Atlas Bayrami'dan keyin ular qayerda namoyish etilishini aytib berdi.
Surat: Xusniddin Ato— Ko'rgazma hunarmandchilikning dekorativ namoyishidan nimasi bilan farq qiladi?
— Suratlar so'nggi yillarda turli hududlarda olingan. Bu arxiv ham, muzey rekonstruksiyasi ham emas: tomoshabin hunarmandchilikni zamonaviy madaniyat va turmush bilan bog'liq bugungi amaliyot sifatida ko'radi.
— Loyiha birinchi nashrdan buyon qanday o'zgardi?
— O'tgan yili tanlovda faqat O'zbekistondan kelgan mualliflar qatnashgan edi. 2026-yilda ularga Ozarbayjon, Qozog'iston va Rossiyadan kelgan fotosuratchilar qo'shildi. Tanlovga yigirmadan ortiq muallifning 100 dan ortiq ishi kelib tushdi, yakuniy ekspozitsiyaga esa 17 muallifning 61 ta surati kirdi.
— Tanlov qanday o'tkazildi va kurator sifatida sizning rolingiz qanday edi?
— Men tanlov pulini to'pladim, ekspozitsiya mantig'ini qurdim va xalqaro hakamlar hay'ati ishini tashkil qildim. Tanlov ikki bosqichda o'tkazildi: avval mavzuga mosligi, texnik parametrlari va mualliflik huquqlari tekshirildi, so'ngra hakamlar hay'ati ishlarni nominatsiyalar bo'yicha baholadi. Men uchun kadrda nafaqat buyumni, balki insonni ham ko'rish muhim edi: uning qo'llarini, nigohini, ustaxonasini va kundalik muhitini. Kompozitsiya, yorug'lik, ishonchlilik va qahramonga ko'rsatilgan hurmat ham baholandi.
— Hakamlar hay'ati tarkibiga kimlar kirdi?
— Biz professional fotonigoh va hunarmandchilik bilimini muvozanatlashga intildik. Hay'atga Reha Bilir — rais, Turkiyadan kelgan fotosuratchi; Sara Noshadi — UNESCOning O'zbekistondagi vakolatxonasi rahbari; Rustam Sharipov — O'zbekiston Badiiy akademiyasi huzuridagi fotosuratchilar bo'limi raisi; Rasul Mirzaahmedov — "Hunarmand" uyushmasi raisi kirdi. Bunday tarkib ham badiiy shaklni, ham suratlarning ishonchliligini baholash imkonini berdi.
An’ana - bezak emasNega o’zbek tekstili bilan ishlash texnologiyani bilishdan boshlanib, bozor bilan tugaydimag.humodoc.com
— Bu yil ko'rgazmada beshta nominatsiya bor. Ularning mantig'i qanday qurilgan?
— Biz tomoshabinni hunarmandchilik buyumi yo'lidan — ustaxonadan bozorgacha olib o'tishni xohladik. Shuning uchun beshta mavzuni tanladik: "Ustoz portreti" — an'anani saqlayotgan inson haqida; "Ustoz va shogird" — bilim uzatish haqida; "O'tmish va bugun" — davomiylik va o'zgarishlar haqida; "Atlasning shu'lasi" — to'qimachilik, uning rangi, naqshi va turmushdagi hayoti haqida; "Hunarmandchilik bozori" — hunarmandchilikning iqtisodiy tomoni va qo'l mehnatiga talab haqida.
— Ko'rgazma Marg'ilon va uning to'qimachilik markazi maqomi bilan qanday bog'liq?
— Marg'ilon tarixan ipak to'qish markazlaridan biri bo'lib qolmoqda. Bu yerda atlas va adras "abr" an'anaviy texnologiyasi bo'yicha qo'lda yaratiladi: iplar to'qish boshlanishidan oldin bo'yaladi. 2017-yilda Marg'ilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazining atlas va adras tayyorlash texnologiyalarini saqlash dasturi YuNESKOning nomoddiy madaniy merosni saqlash bo'yicha ilg'or tajriba reyestriga kirdi. Ko'rgazma nafaqat to'qimachilikni, balki kulolchilik, temirchilik, yog'och o'ymakorligi va boshqa hunarlarni ham ko'rsatadi.
— Fotografiya hunarmandchilikning ekzotika obrazidan voz kechib, uni zamonaviy kasb sifatida ko'rsata oladimi?
— Ekzotizatsiya usta yorqin fon bo'lib qolganda boshlanadi: unga milliy libos kiydirib, poza qilishni so'rashadi. Bu chiroyli bo'lishi mumkin, lekin inson va uning ishi haqida hech narsa aytmaydi. Jismoniy mehnat, qadoqlar, ustaxona jarayonining murakkabligi ko'rinadigan surat hunarmandchilikni jiddiy kasb sifatida qabul qilishga yordam beradi.
Marg’ilon. Atlas to’qimachilikdan ko’proq narsaga qanday aylanmoqdaFestivalning birinchi kuni “Atlas bayrami” an’anaviy to’qimachilikda tarix, ta’lim, dizayn va hudud iqtisodiyoti qanday birlashishini ko’rsatdi.mag.humodoc.com
— Loyiha surat qahramonlariga qanday ta'sir qiladi?
— Ko'rgazmada ham tan olingan ustalar, ham chekka tumanlardan kelgan kam tanilgan hunarmandlar namoyish etilgan. O'zini ekspozitsiya qahramoni sifatida ko'rish imkoniyati insonga o'z mehnatining qadrini his qilishga yordam beradi. Suratlar ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, turistik materiallar va kataloglar orqali ham tarqalishi mumkin — tomoshabinni ustalar bilan tanishtirish va buyurtmachilar, dizaynerlar va sayohatchilar e'tiborini jalb qilish.
Surat: Xusniddin Ato— Atlas Bayrami 2026'dan keyin ekspozitsiya bilan nima bo'ladi?
— Tanlangan ishlar boshqa maydonchalarda namoyish etiladi. Shu bilan birga fotosuratchilar va ustalar ismlari bilan raqamli arxiv shakllantirilmoqda. U mintaqa hunarmandchiligining vizual yilnomasi va tadqiqotchilar, san'atshunoslar, dizaynerlar va jurnalistlar uchun material bo'lishi mumkin.
— Ishlar orasida shaxsan siz yodda saqlab qolgan surat bormi?
— Men hakamlar hay'ati tarkibiga kirmaganman va mukofotlar taqsimlanishiga ta'sir qilmaganman, lekin kulolning mitti ko'za yasayotgan qo'llarining yirik planini yodda saqlab qoldim. Bu suratda iliqlik va aniqlik ko'p. Jonibek Kuzimurodovning seriyasini ham ta'kidlab o'taman.
— O'quvchilarga hunarmandchilik kelajagi haqida nima aytmoqchisiz?
— An'anaviy hunarmandchilik qotib qolgan tarix emas, balki kelajagi bor kasb. Usta shogirdiga tajriba o'tkazayotgan va qo'l mehnatini qadrlaydigan xaridor bor ekan, an'ana yashaydi. Bizning fotosuratchilar sifatidagi vazifamiz — bu jarayonni halol qayd etish. Hunarmandchilik kelajagi dizaynerlarning ustaxonalar bilan hamkorlikka qiziqishiga va yosh avlod bu ishda o'z kasbini ko'ra olishiga ham bog'liq.
Material YuNESKOning O'zbekistondagi vakolatxonasi bilan hamkorlikda tayyorlangan
Yangiliklar
HD tahririyatidan maktub
Haftada bir marta Markaziy Osiyoning eng yaxshi materiallari, voqealari va madaniy kashfiyotlarini yuboramiz.