Tatyana Şumova: "Qarşi oqim kerak"

Körgazmalardan birida Boşqirdistondan kelgan muzey xodimi Grozniydan kelgan «Kelin» kartinasini kördi - öşa kartinani u yigirma yildan köproq vaqt oldin restavrator-talaba bölganida ustida işlagan edi. U yiğlab yubordi va qayta-qayta: «U menga qaytdi», deb takrorladi. Bu voqeani Tatyana Vladimirovna Şumova «San'at olami» festivali haqida gaplaşganimizda esladi. Men uçun bu voqeada madaniyatning vaqt içida qanday işlaşini aniq his qiliş bor: asar bilan uçraşuv inson bilan önlab yillar davomida qolişi mumkin.

Foto: Ildar Sodiqov

Şumova 1994-yildan beri xalqaro madaniy loyihalar bilan şuğullanadi. Bugun u Kinofestivallar va xalqaro dasturlar markaziga rahbarlik qiladi va «San'at olami» festivalini boşqaradi. 2026-yil 1-4-oktabr kunlari u ikkinçi marta Toşkentda bölib ötdi: Zurab Seretelining körgazmasi, «Opera durdonalari» gala-konserti, Stanislav Govoruxinning 90 yilligiga bağişlangan Kino kuni, xakas raqs ansambli va A. Ya. Vaganova nomidagi rus baleti akademiyasining yoş artistlari. Festival Özbekiston Madaniyat va san'atni rivojlantiriş jamğarmasi tomonidan Rossiya Madaniyat vazirligi va rossiyalik madaniyat institutlari bilan birgalikda taşkil etildi.

Biz bunday festivalga ta'lim dasturi nima uçun kerakligi, rossiyalik mehmonlar Özbekistonda nimalarni körgani va madaniy almaşinuv nima uçun faqat bir tomonga yönaltirilişi mumkin emasligi haqida gaplaşdik.

- Tatyana Vladimirovna, siz öttiz yildan ortiq vaqt davomida xalqaro madaniy loyihalar bilan şuğullanasiz. Çet el tomoşabinlariga nima bilan kelasiz?

Rossiya san'ati, jahon madaniy qadriyatlarining tarkibiy qismi. Biz şunçaki konsertlar va körgazmalar emas, balki bu madaniyatning turli qirralarini olib kelamiz. Toşkentda bu balet, xalq raqsi, opera, kino, rassomlar va muzey xodimlarining işi edi.

Foto: Ildar Sodiqov

- Dastur qanday şakllanadi?

Unda har doim balet bor. Bundan taşqari, har yili raqs yönalişini Rossiya hududlaridan biriga bağişlaymiz. Bu safar Toşkentga xakas raqsi «Kün suzi» ansambli keldi. Musiqa, liboslar, raqslar va afsonalar orqali tomoşabinlar Xakasiya madaniyati va Rossiyaning qançalik köp millatli ekanligi bilan tanişdilar.

- Vaganova akademiyasining yoş artistlari festivalning yopilişida çiqiş qildilar. Sahna taşqarisida nima böldi?

- Konsertdan söng Nikolay Siskaridzening iltimosiga köra yigitlar «Bahor» ansambli studiyasiga taşrif buyurib, özbek xalq raqsi qanday sahnalaştirilişini kördilar. Ular öz balet maktabini taqdim etiş uçun kelgan edilar, studiyada esa özlari tomoşabinga aylandilar. Akademiya öqituvçilarining mahorat darslari şu qadar qiziqiş uyğotdiki, maşğulotlarni Alişer Navoiy nomidagi teatr sahnasiga köçirişga töğri keldi.

Professional bo‘lish san’atiNikolay Tsiskaridze - haqiqiy mahorat, buyuk ustozlar, shaxsiy namuna bilan tarbiyalash, dramatik teatr va ma'rifat maydoni sifatidagi ijtimoiy tarmoqlar haqida.mag.humodoc.com

- Opera gala-konserti rossiyalik solistlar va özbek orkestrini birlaştirdi. Bu hamkorlik qanday ötdi?

«Özbekiston» xalqaro forumlar saroyi sahnasida Katta teatr, «Gelikon-opera» va Buryatiya opera va balet teatrining solistlari Özbekiston Milliy simfonik orkestri bilan çiqiş qildilar. Dirijyor Alibek Kabdurahmonov edi va uning işi bizning ijroçilarni juda ta'sirlantirdi.

Foto: Ildar Sodiqov

- Festivalning katta qismini ta'lim dasturi taşkil etdi. U nima uçun kerak?

Muloqot sahna taşqarisida ham davom etişi uçun. Kasbiy almaşinuv maydoniga Toşkentning yangi Zamonaviy san'at markazi aylandi. U yerda Rossiya badiiy akademiyasi va Moskva zamonaviy san'at muzeyi iştirokida intensiv ötkazildi. Rassom Aleksandr Ponomaryov öz loyihalarini Özbekistonning yoş rassomlariga taqdim etdi, muzey mutaxassislari körgazmalarni tayyorlaş va makon bilan işlaş tajribasini örtoqlaşdilar. Zurab Sereteli körgazmasi doirasida Tatyana Koçemasovaning ma'ruzasi va mahorat darsi bölib ötdi, söngra muzey xodimlari va Toşkent ta'lim maydonlari vakillari qöşma taşabbuslarni muhokama qildilar.

Hayotdan afzalroq: Zurab Tsereteli va shaharda qoladigan san'atToshkentda Zurab Tseretelining rangtasvirdan tortib grafika, haykaltaroshlik va emalgacha 80 dan ortiq asarlarini birlashtirgan ko'rgazmasi ochildi. Rassom uchun san'at nega hayotiy quvvatning asosiy manbasi bo'lgani, gullar qanday qilib uning ijodidagi asosiy obrazlardan biriga aylangani va ustani O'zbekiston bilan nima bog'lagani haqida ko'rgazmadan olgan shaxsiy taassurot va uning nabirasi Vasiliy Tseretelining xotiralari orqali gaplashamiz.mag.humodoc.com

- Köplab rossiyalik iştirokçilar uçun bu safar Özbekistonga birinçi taşrif böldi. Ular mamlakatni qanday kördilar?

Bu yerdagi özgarişlar juda katta. «Sakraş» demoqçi bölaman, lekin sakraş yomon söz, bu yerda bu parvoz. Menga tarixni zamonaviy tilda hikoya qiluvçi muzeylar ta'sir qildi. Va eski karvonsaroylar ustaxonalar va körgazma maydonlariga aylangan Buxoro.

Foto: Ildar Sodiqov

- Festival dasturi, özbek tomoni bilan umumiy iş qay darajada?

Biz festivalni Özbekiston Madaniyat va san'atni rivojlantiriş jamğarmasi va uning raisi Gayane Umerova bilan birgalikda tayyorladik. Jamğarma ta'lim intensivini qöllab-quvvatladi, dasturni oldindan muhokama qildik va festival haqida taxminan yarim yil oldin gapira boşladik. Keyingi yil uçun takliflarni jamoa festival tugagandan söng darhol hamkorlarga yuboradi. Bu allaqaçon qöşma iş, qöşma ijod.

- «San'at olami»ning asosiy tamoyilini bir jumla bilan ifodalasak?

Faqat bir tomonga harakatlaniş mumkin emas. Qarşi oqim kerak.