E’tiqodni tahlil qilish — bu minnatdorlik keltirmaydigan ish. Biz qila oladigan narsa — an’ana talablarini diqqat markazida tutgan holda, kuzatish va tasvirlashdir.
Qurbon Hayit Ramazon hayitidan (Id al-Fitr) roppa-rosa 70 kun o‘tib nishonlanadi, shuning uchun uning aniq sanasi yo‘q. Barcha muddatlar qamariy taqvim bo‘yicha hisoblanadi. Bayramning mohiyati — insonning hamma narsani qamrab oluvchi mustahkam iymonini va Allohning marhamatini ulug‘lashdir. Alloh o‘z o‘g‘lini qurbonlikka keltirishga tayyor bo‘lgan Ibrohimga rahm qilgan. Musulmon tushunchasida qurbonlik hayvoni — iymon sinovi va uning baxtli hal etilishi ramzidir.
Qiyinchiliklarni yengish tantanasi, ilohiy marhamatga erishish — barcha bayram tadbirlari avjining asosiy tarkibiy qismlaridir.
Bolaligimdan Hayit biz uchun naqadar muhim bo‘lganini eslayman. Menga ayniqsa, bolalarga ham, kattalarga ham yangi kiyimlar sovg‘a qilish an’anasi yoqadi. Xotini eriga kiyim-kechakdan yangi narsa hadya qilayotgan erkakning quvonchini kuzatish — alohida zavq. Erkaklar, ayniqsa viloyatlarda, o‘zlarini erkalatmaydilar va kamdan-kam narsa sotib oladilar, shuning uchun sovg‘adan bolalardek xursand bo‘lishadi. Yangi kiyimni albatta kiyib ko‘rib, qarindoshlar oldida ko‘z-ko‘z qilish kerak.
Ildar Sadykov
Qurbon Hayit — musulmonlar uchun yilning ikkinchi (va oxirgi) katta bayramidir.
Bayramga tayyorgarlik va bayramning o‘zi bir necha bosqichda o‘tadi. Arafa kunida xo‘jalik ishlari, tozalash, bayram liboslari chiqarilib, tartibga keltiriladi. Kechqurun barcha uylarda an’anaviy taomlar, asosan pishiriqlar — non, somsa, bo‘rsok, chak-chak, choychaqmoq va boshqa shirinliklar tayyorlanadi. Mintaqadan mintaqaga taomlar, albatta, farq qiladi, lekin asosiysi, uy bayram va mehmonlarni iliqlik, baraka va farovonlik muhiti bilan kutib olishi kerak.
Millionlab o‘zbekistonliklar uchun yuragni ezuvchi xotira — bayram oldi mahallasi. Hovlilarning barchasidan xamir, yog‘, tandir hidlari kelayotgan, ko‘chaning g‘ovuri ertalab yana yangrash uchun to‘xtagan payt. Bayramda qo‘shnilar bir-birlari bilan taom va ezgu tilaklar almashadilar — ba’zan to‘g‘ridan-to‘g‘ri devor orqali, bu devor hech qachon jamoaviylikka to‘siq bo‘lmagan. Shunday qilib, hovli barcha odamlar birodar bo‘lgan zaminning metaforasiga aylanadi.
Ertalabki bayram namozidan so‘ng tantanali qurbonlik qilinadi: hayvon go‘shtining faqat bir qismi oilada qoladi, qolgani qarindoshlar, qo‘shnilar va atrofdagi muhtojlarga tarqatiladi.
Ketma-ket uch kun namoz o‘qiladi, qarindoshlar yig‘iladi, vafot etgan yaqinlar yod etiladi. Bu kunlarda qabristonlarni ziyorat qilish va mahallalarda yig‘ilishlar o‘tkazish zarur. Qurbon Hayit — nizolarni hal qilish va yarashish vaqti. Muhtojlar bilan albatta ovqat va baraka ulashish kerak.
O‘zbekistonda bu jamoaviy bayram bo‘lib, ajdodlar xotirasi yana jonli narsaga aylanadi. Darhaqiqat, bizning yurtimizdagi musulmonning butun hayoti — bu minnatdorchilik guvohnomasi va o‘tmish avlodlar, patriarxlar, urug‘ va iymon qo‘riqchilariga hurmatdir. Ko‘pincha bayram oldidan hashar — butun mahalla bo‘lib qabristonni tozalash bo‘yicha qo‘shma tadbir o‘tkaziladi.
Hayitni nishonlash — bu iymondagi, ma’naviyatdagi asosiy an’anadir. Uni oqsoqollarimiz asraydilar, biz esa — ularning nurida isinib, asta-sekin uni singdiramiz. Bu nurni kelajak avlodlarga yetkazish umidida.
Ildar Sadykov
