Bu foto-esse — mening 2020 yildan 2025 yilgacha, besh yil davomida bir joyni kuzatishlarim. Garchi ba'zida bu yerda vaqt to'xtab qolgandek tuyulsa-da, shu qadar muqaddas makonga ham "yangilanish" kirib kelmoqda — bu esa uning o'ziga xosligini va ruhiy sokinligini yo'q qilib yuborishi bilan tahdid solmoqda. Shu bilan birga, qishloq butun Markaziy Osiyo uchun ulkan tarixiy ahamiyatga ega.
Ildar Sadykov
Katta Langar kabi joylarning asl qiyofasini saqlab qolish — zamonaviy turizm industriyasining eng dolzarb muammolaridan biri. Bir paytlar bu qishloq hech kimga ma'lum emas edi, endi esa u mahalliy sayyohlar orasida mashhur — ular to'rt sufiyning mozoriga ziyorat qilish va qadimiy masjidda ibodat ado etish uchun kelishadi. Chet ellik mehmonlarni esa asrlar davomida deyarli o'zgarmagan qishloqning o'ziga xos qiyofasi maftun etadi.
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Tarjimada "katta langar" ma'nosini anglatuvchi, mohiyatan esa sufiylarning muqaddas maskani va boshpanasi bo'lgan Katta Langarga olib boruvchi yo'l o'xshash qishloqlar orasidan o'tadi — bu qishloqlar ko'plab loy uylardan iborat. Past tog'larning etaklarida, go'yo yumshoq to'lqinlar qo'ynida joylashgan Katta Langar o'zining noyob ko'rinishini oq, sariq, yashil va to'q qizilgacha bo'lgan to'qqiz xil rangli loydan tashkil topgan tuproq tufayli kasb etadi. Oxirgisi bu yerda eng ko'p uchraydi.
Rang-barang manzaraga uyg'un holda yaratilgan ajoyib me'morchilik — bir uyning tomi boshqa uy uchun hovli bo'lib xizmat qiladi — milliy xarakterni anglaganlar uchun ramziy ma'no ham kasb etadi.
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Kattalangarliklar hayoti maishiy jihatdan unchalik oson emas. Qishloqda elektr bor, ammo gaz yo'q: ballonlarni to'ldirish kerak. Olti yil avval bu yerda suv ta'minoti ham yo'q edi, odamlar quduqlardan eshakda suv tashishardi. Mahalliy aholi mehnatsevar bo'lganidek, ochiq ko'ngil hamdir. Mahalliy tuproq deyarli hech narsa yetishtirishga imkon bermaydi. Erkaklar ko'pchilik chet elga ishlash uchun ketadi, ayollar esa xo'jalik yuritadi va ko'rpacha tikadi. Bu yerda rivojlanayotgan turizm mahalliylar uchun muhim daromad manbaiga aylandi, biroq u o'zining xavotirli o'zgarishlarini ham olib keldi.
Turistlar oqimini saqlab qolish zarurati noxush tendentsiyaga zamin yaratmoqda. Qishloqning qiyofasi infratuzilmani rivojlantirish bahonasida o'zgarib bormoqda. Masalan, bu yerga tortilgan suv quvurlari g'alati ko'rinadi: ular ko'chalar manzarasini buzib, to'g'ridan-to'g'ri sirt bo'ylab o'tgan xunuk plastik quvurlardir. Hududning bir qismini betonlashtira boshlashdi, ammo o'z vaqtida to'xtashdi.
Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Umuman olganda, O'zbekistonning bunday ko'plab o'ziga xos manzillarining tarixi — bu yo'qotishlar tarixi. Bir paytlar bu atrofda ko'p suv bo'lgan. Keng daryo o'zanini to'lqin sindiruvchilar va ko'prikning qoldiqlari eslatib turadi — ular suvning ketishiga guvoh bo'lgan, ammo hozir bu yerda faqat mayda soylar shildiraydi.
Katta Langarga may oyida — yer to'yib qizil tusga kirganida yoki kuzda — muqaddas tepaliklar bag'rida yilning so'nggi shafaqlarini tomosha qilish uchun tashrif buyurish eng ma'qul.
Tepaliqdagi gumbazli bino — besh sufiy dafn etilgan maqbara. To'rtta qabr aniqlangan, bitta dafn joyi esa hali ham olimlar o'rtasida qizg'in bahslarga sabab bo'lmoqda. Ularning ko'pchiligi bu yerda Amir Temurning qizi dafn etilgan deb hisoblaydi.
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Bu yerda topilgan "Usmon Qur'oni" — muqaddas Kitobning saqlanib qolgan eng qadimiy qo'lyozmalaridan biri bo'lib, bir muddat shu yerda saqlangan — uning tarixi ayniqsa ko'p afsonalarga burkangan. Mushaf varaqlarini uch oila qo'riqlagan, relikviyani ko'rish uchun esa uchala oilaning roziligi talab etilgan.
Mahalliylar aynan shu yerdan islomning butun mintaqaga tarqalgan deb hisoblashadi. Balki shu sababdan Katta Langar masjidining xodimlari va mahalliy aholi muqaddas joyning o'ziga xos ruhini va qiyofasini ko'p asrlar davomida ehtirom bilan asrab kelayotgandir.
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Foto: Ildar Sadykov
Men bu qishloqni juda yaxshi ko'raman. Bu yerda ozodlik, yolg'izlik va ayni paytda qandaydir cheksizlik hissini tutib olaman. Bu yerga qayta-qayta kelib, joyning o'zgarishlarini suratga olishdan charchamayman. Va har safar bu o'zgarishlar hal qiluvchi bo'lib qolmasligiga umid qilaman.
Ildar Sadykov
