Xalqaro sirk kuni munosabati bilan biz O'zbekistonning ko'chma sirk guruhlarining kunlik hayotini fotosuratchi Ildar Sodiqov nazari bilan hikoya qilishga qaror qildik. Agar bu hayratlanarli san'atni "kunlik hayot" deyish mumkin bo'lsa, albatta, chunki u abadiy bayram ramzidir.
Bolaligimda tashkil etilgan ko'cha sirki esimda yo'q. Co'yo bu an'ana ittifoq parchalangandan keyin tiklanganga o'xshaydi, chunki an'anaviy ko'cha shoulari daromad keltiradigan faoliyat turi sifatida qaytib keldi. lekin mening bolalik xotiralarimda jonglyorlar, pahlavonlar, olovli chiqishlar va olov yutadiganlarning chiqishlari paydo bo'ladi. Har safar sirk tomoshasiga tushganimda, ich-ichimda bolakay quvonchdan hayqiradi.
Ildar Sadiqov
1966-yilda poytaxtda davlat sirkining doimiy binosi paydo bo‘lgach, bu san’at tizimli rivojlana boshladi. Ko‘chma artistlarning bir qismi yirik shaharlardagi doimiy truppalarga qo‘shildi, qolgan qismi esa soya ostiga ketdi. An’ananing qayta tirilishi mustaqillik yillariga to‘g‘ri keldi va endi u o‘z yo‘lidan, professional sirki esa o‘z yo‘lidan boradi.
Ko'cha truppalari o'zlarini qalpoqqa tushgan puldan boqadi. Bu ularni xalqqa iloji boricha yaqinlashtiradi va yashash imkoniyatini beradi. Hozirgi kunda darbozlarni bayramlarga taklif qilish an'anaga aylangan; ularning chiqishlari xalq sayillarining muhim qismi bo'lib, maydonlarda (agar shahar bir oz katta bo'lsa) yoki qishloq ko'chalarining o'rtasida bevosita o'tkaziladi.
To‘rtta mintaqada – Qashqadaryoning Gelan qishlog‘i, Rishton, Farg‘ona vodiysidagi Sox anklavi va Toshkentda – ko‘chma sirkni suratga oldim. Hamma joyda men bolalarning quvonchini, tomoshabinning chin dildan hayratlanganini va arenada uchramaydigan, hech narsaga qiyoslanmaydigan samimiylikni ko‘rdim.
Ildar Sadiqov
Ko'cha sirk artistlarining truppasida bolalar bo'lishi shart. Odatda tomosha kichik sirk merosxo'ri bilan boshlanadi: u akrobatik raqamlarni ijro etadi, tomoshabinlar unga ozgina pul beradi. Bu ramziy, chunki aniq bolalar an'analarni davom ettiruvchilardir. Keyin odatda tosh ko'targan polvonlar va olov yutuvchilar chiqadi. Sirk harakatining boshqa o'zgarmas personajlari - bu jonglyorlar, pahlavonlar,
ko'zlari g'amgin masxarabozlar. Tomoshaning kulminatsiyasi esa - bu muvozanat ustalarining chiqishi.
Soxda Navro‘z bayrami munosabati bilan sayyor sirkni suratga oldim. Butun tomosha darbozlarning harakatlari asosida qurilgan edi. U yerda bir bolakay bor edi — taxminan to‘qqiz yoshda. Uning qo‘rqayotgani sezilsa-da, u butun dasturni bajardi. Va garchi u xavfsizlik arqoni bilan ishlagan bo‘lsa-da, kichkintoy eng baland joyga chiqayotganda hatto silkinmadi. U hamma narsani juda professional bajardi va oxirida uning ko‘zlari quvonchdan chaqnab turardi. Uni katta yoshdagi do‘stlari faol qo‘llab-quvvatlagani juda ta‘sirli edi. Umuman olganda, tog‘lar fonida, qishloqning barcha aholisi o‘rab olgan bayram tomoshasi menda kuchli taassurot qoldirdi.
Ildar Sadiqov
Daydi truppa kichik avtobusda harakatlanadi. Ular o‘sha yerda kiyinishadi, tomoshadan keyin dam olishadi, shuningdek, bir joydan ikkinchi joyga ko'chish jarayonida tunashadi. Ular eski, ehtimol, foydalanishdan chiqarilgan konsert uskunalarini — g‘ijirlagan dinamiklar va mikrofonlarni ko‘z qorachig‘i kabi asraydilar: ularning tomoshabinlar bilan muloqoti har doim tomoshaning muhim qismi bo‘lgan.
Uzoq tog‘li qishloqlarda odamlar tomoshalarga o‘rganmagan. Gelanda, men kechki tomoshaga tomoshabin bo‘lish baxtiga muyassar bo‘lgan joyda, odam juda ko‘p edi. Odatda bunday joylarda truppa bir necha kun yoki bir hafta qoladi. Har bir tomoshada doimo odam ko'p bo‘ladi. Bu yerda bolalarga shirinliklar, paxmoq shakar va havo sharlarini sotadigan g‘ayritabiiy do‘konlar darhol tashkil qilindi.
Ildar Sadiqov
Sirk artistlarining chiqishlari umumiy bayramlarda, ayniqsa Navro'zda mashhur bo'ldi. Ammo, tomoshabinlarni o'yin-kulgi bilan ta'minlashdan tashqari, bugungi kunda ko'chma truppalar yana bir vazifani bajaradi — O'zbekistonga kelgan sayyohlar va mehmonlarni mamlakatning madaniy merosi bilan tanishtirish. O'tgan yili ushbu kadrlar suratga olingan Rishtonda, darbozlar butun madaniyat dunyosidan ustalarni jalb qilgan xalqaro keramika festivalining ochilish marosimida ishtirok etdi. Bunday shou chet elliklar uchun yangilik bo'lib, uzoq vaqt eslarida qolishi haqida gap bo'lishi mumkin emas.
Raqam va multimedia asrida, butun galaktikani yoritadigan ulkan suyuq kristal ekranlar, yuqori texnologiyali uskunalar bilan jihozlangan ulkan konsert arenasi davrida, ko'cha sirkining o'zining «xira» tovushi va yaltiroq chiroqlarsiz ham saqlanib qolishi uning o'z-o'zidan noyob ekanligidan dalolat beradi. Qadim zamonlardan to bugungi kungacha u tomoshabinni hayratlantirish, bolalarning ko'zlarini chaqnatish va kattalarga muammolarni vaqtincha unutishga yordam berish kabi o'zining asosiy vazifasini bajarishni to'xtatmadi.
An’anani davom ettirish uchun shahardan shaharga doimo sayohat qilish qanday mashaqqatli mehnat ekanligini, ehtimol, faqat umrining yarmini gumbaz ostida o‘tkazganlar bilsa kerak.
