Tajribalardan bo‘lg‘usi afsonalargacha

Venetsiya yana kuzgi kayfiyatni belgilab beradi: Lidoda namoyish etilgan filmlar an’anaviy ravishda “Oskar poygasi”da yetakchilarga aylanadi. 2025-yilda festival keng ko‘lamli premyeralar, siyosiy janjallar va mualliflik tajribalarining noyob uyg‘unligini va’da qilmoqda. Dasturni Toni Servillo va Anna Fersetti ishtirokidagi Paolo Sorrentinoning “Barokat” nomli ajoyib dramasi ochib beradi hamda Sedrik Jimenesning “Pes 51” kartinasi yopadi. Filmlarning asosiy raqobatchilari orasida — Yorgos Lantimosning “Bugoniya”si, Gilyermo del Toroning “Frankenshteyn”i, Jim Jarmushning “Ota, ona, opa, aka” nomli falsafiy dramasi va Ketrin Bigelouning “Dinamit uyi” nomli siyosiy trilleri bor.

Festivalning eng provokatsiyali premyerasi Vladimir Putin rolini ijro etgan Jud Lou ishtirokidagi “Kreml sehrgari” kartinasi bo‘lishi kutilmoqda. Rejissor Olivye Assayasning ushbu siyosiy trilleri 2022-yilda Fransiyada Juliano da Empolining xuddi shu nomda chop etilgan romani asosida suratga olingan. Syujet voqealari real hayotdagi siyosiy texnolog Vladislav Surkovdan ilhomlangan holda o‘ylab topilgan maslahatchi Vadim Baranov atrofida rivojlanadi. Film 1990-yillarda Rossiyada Putinning to‘satdan hokimiyatga kelishi ortida kimlar turganini ko‘rsatadi.

Eng shov-shuvli premyeralar orasida Kann festivalida ikki marta e’tirof etilgan “Olfa qizlari” filmi bilan tanilgan Kauter Ben Xanya rejissyorligidagi “Hind Rajab ovozi” dramasi ham bor. Rejissyorning yangi kartinasi 2024-yil 29-yanvarda G‘azoda halok bo‘lgan besh yoshli falastinlik qiz – Hind Rami Iyad Rajab fojiasiga bag‘ishlangan. Hind Rajab oilasining avtomobili Tel-al-Xava hududidan evakuatsiya qilinayotgan vaqtida Isroil tanki tomonidan o‘qqa tutilgan. Avtoulovda qizning amakisi, xolasi va uch amakivachchasi bor edi – ularning barchasi halok bo‘lgan.

Film bu voqeani jamiyat og‘rig‘i, bolaning shaxsiy dramasi siyosiy qarorlar qanday oqibatlarga olib kelayotganini eslatuvchi fojiali urush timsoliga aylantiradi. Ushbu kartinaning dasturga kiritilishi Venetsiya festivali tashkilotchilarining jasorati hamda ekran bugungi kunning eng o‘tkir va og‘riqli mavzulari tilga olinadigan maydonga aylanayotganidan dalolat beradi.

“Hind Rajab ovozi” filmidan lavha 

Rossiyalik kinoijodkorlarning hujjatli filmlar bilan ishtiroki ham e’tiborni tortadi: Aleksandr Sokurov tanlovdan tashqari 5 soatlik “Rejissyor kundaligi” (Director’s Diary) filmini taqdim etadi. Bu shaxsiy va milliy tarixning o‘ziga xos manifestidir. Aleksandr Rodnyanskiy bir nechta loyihalarga prodyuserlik qilgan. Jumladan, vengriyalik rejissyor Laslo Nemeshning Vengriya qo‘zg‘oloni mavzusiga bag‘ishlangan “Yetim” dramasi va Andrey Alferov bilan hamkorlikda yaratilgan “Haqiqiy jinoyatchining kundaligi” avtobiografik filmi.

Tanqidchilar bir vaqtlar “Oltin sher” mukofoti bilan sahnaga chiqqanlarga ishonch bildirishmoqda. “Bechora baxtsizlar” filmi bilan 2023-yilda g‘oliblikni qo‘lga kiritgan Yorgos Lantimos koreys antiutopiyasining ingliz tilidagi remeyki “Bugoniya” bilan ekranlarga qaytmoqda. Filmda odatiy grotesk falsafiy masalga aylanadi. “Suv shakli” filmi bilan 2017-yili sovrindor bo‘lgan Gilyermo del Toro “Frankenshteyn” kartinasini namoyish etadi — hokimiyat va yolg‘izlik haqidagi hikoya yil kashfiyoti bo‘lishi kutilmoqda.

Premyeralar va kutilmagan kashfiyotlar tantanasi

Tanlov dasturida tomoshabinlarni uchta novella kutmoqda: Jim Jarmushning “Ota, ona, opa, aka” filmi, Paolo Sorrentinoning “Barokat” kartinasi (unda rejissyor insonlar hayotining chambarchas bog‘liqligi mavzusiga yana qaytadi) va Ketrin Bigelouning “Dinamit uyi” nomli o‘tkir syujetli lentasi. “Dinamit uyi” syujeti Oq uyga hujum va terrorchilik fitnasi oqibatlari atrofida rivojlanib, ekranni hokimiyat, qo‘rquv va media o‘rtasidagi kurash maydoniga aylantiradi. Bigelou uchun bu harbiy mavzular borasidagi birinchi tajriba emas. U “Bo‘ron hukmdori” (2008) va “Birinchi maqsad” (2012) nomli filmlarida keng ko‘lamli jangovar harakatlarga nozik siyosiy ma’no bera olgan. Tanlovdan tashqari, Jorj Kluni va Adam Sendler ishtirokidagi Noa Baumbakning “Jey Kelli” kartinasi namoyish etiladi.

Tanlov dasturiga jiddiy ruh bag‘ishlaydigan va Venetsiya tajribalarga tayyorligini ko‘rsatuvchi kartinalar ham namoyish etiladi. Charli Kaufman “Qanday qilib arvohni otish mumkin?” nomli qisqa metrajli filmini taqdim etadi — bu kartina haqiqiy hayot bilan o‘ziga xos meta o‘yin ruhidagi absurd masalni aks ettiradi. Mamoru Xosoda jahon darajasidagi tomoshani va’da qiluvchi “Cheksiz alvon” animesini hamda daniyalik Anders Tomas Yensen esa Mads Mikkelsen ishtirokidagi “So‘nggi viking” tarixiy dramasini olib keladi. Unda epos psixologik teranlik bilan uyg‘unlashadi. Mazkur filmlar festival chegaralarini kengaytiradi, bu yerda falsafiy drama bilan birga janr bilan bog‘liq dadil tajribalarini ham qadrlashadi.

“Festival-2025” voqealari quyidagicha rivojlanadi: yulduzli nomlar, dadil tajribalar, siyosiy mavzular va jahon kinosining kelajagini belgilashga qodir filmlar.

Hujjatli filmlar dasturi

2025-yilgi Venetsiya festivali hujjatli filmlarga alohida e’tibor qaratadi. Ushbu janr nafaqat bugungi hayot ko‘zgusi, balki dadil badiiy tajribalar maydoniga ham aylanib bormoqda. Aynan hujjatli filmlar alohida manifestga aylanib, Lidoda bo‘ladigah turli munozaralarga yo‘nalish bera oladi.

Sofiya Koppola “Sofiyadan Mark” filmini taqdim etadi. Bu kartinada moda xronikasi do‘stlik tarixi va noyob arxiv materiallari bilan uyg‘unlashib, modelyer Mark Jeykobsning 97 daqiqalik portretini aks ettiradi. Verner Xersog “Arvoh fillar”ni olib keladi. Bu Angola tumanlariga sayohat bo‘lib, u yerda haqiqat afsona bilan bir chorrahada uchrashadi va uning mashhur “ekstatik haqiqati”ni yaratadi. Lukretsiya Martel “Bizning yerimiz” filmida zo‘ravonlik, mustamlakachilik merosi va insonning zaif tomonlarini ko‘rsatib beradi. Ushbu kartina faollardan biri Xavyer Chokobar xotirasiga bag‘ishlangan.

Mark Obenxaus va Laura Poytrasning “Cover up” filmi alohida e’tiborni tortishi kutilmoqda. Film markazida Vyetnam urushi paytida Songmidagi qirg‘inni fosh qilgani uchun Pulitser mukofotiga sazovor bo‘lgan afsonaviy tergovchi jurnalist Seymur Xersh timsoli tasvirlangan. Bu shunchaki tarjimayi hol emas: kartina haqiqat qanday oqibatlarga olib kelishini tadqiq qilish haqida — birgina so‘z butun tarixni o‘zgartira olishi haqida.

“Cover up” filmidan lavhalar.

“Ufqlar” va “Tanqid haftaligi”

Asosiy tanlovdan tashqari, Venetsiya har doim tajriba uchun joy ajratadi. “Ufqlar” nomli bo‘lim an’anaviy ravishda dadil g‘oyalar va yangi shakllar laboratoriyasiga aylanmoqda. Ushbu yilda tomoshabinlarni quyidagi sanʼat asarlari kutmoqda: Uillem Defo ijrosidagi Kent Jonsning “Kechikkan shuhrat” filmi — u inson qadri va qarishi haqidagi falsafiy drama; Jorj Makkey va Mark Jenkin duetidagi “Nevada atirguli” kartinasi – yolg‘izlikni tashqi tomonlama o‘rganish; Teona Strugar-Mitevska va Numi Rapas filmi “Ona” — ona Tereza timsoliga yangicha qarash; Karolina Kavalli va Kris Payn ijodi mahsuli “Arabellaning o‘g‘irlanishi” — janr dinamikasi muallif dastxati bilan uyg‘unlashgan keskin hikoyani eslatadi.

40-yubiley “Tanqid haftaligi” ham ahamiyatli bo‘lishi kutilmoqda. Ushbu parallel dastur 1984-yilda debyut ko‘rinishdagi to‘liq metrajli filmlar uchun yaratilgan bo‘lib, bo‘lg‘usi klassiklar uchun raqobat maydoniga aylangan. 2025-yilda 700 ga yaqin arizadan faqat yettitasi rasman tanlab olindi. Ularning har birida jasorat va yangi ovoz bor. Ular orasida Ivi Kalogiropoluning “Gorgona” antiutopiyasi, Julio Bertellining “Agon” sport dramasi, Oskar Xadsonning “To‘g‘ri aylana” nomli britancha kulguli mavzudagi pyesasi , Yanis Kusimning alsgeymer kasalligiga chalingan ruhoniy ekzorsist haqidagi “Rokiya” nomli qo‘rqinchli kartinasi hamda  Federiko Kammarata va Filippo Foskarinining “Bedorlik soatlari” nomli hujjatli filmi bor.

Bo‘limni Kerolayn Peanoning “Stereo qizlar” dramasi ochib beradi. U tomoshabinlarni 1990-yillar muhitiga qaytaradi va Julia Jekmanning Nikolas Golitsin, Felisiti Jons, Emma Korrin va qo‘shiqchi Charli XCX ishtirokidagi “Qahramonning yuz kechasi” yulduzli filmining tanlovdan tashqari premyerasi bilan yakunlaydi. Bosh sovrin – “Kelajak sheri” va 100 ming dollar. Bu mukofot maydonni shunchaki tramplin emas, balki jahon kinosining yangi yulduzlari tug‘iladigan sahnasiga aylantiradi.

“Stereo qizlar” filmidan lavha.

O‘tmishga nazar: “Ekselsiora”dan xalqaro eʼtirofgacha

Venetsiya kinofestivali tarixi 1932-yil avgustidan boshlangan. Birinchi dastur Lido-di-Venetsiyadagi afsonaviy “Ekselsior” (Excelsior) mehmonxonasi ayvonida bo‘lib o‘tgan va ikki hafta davom etgan – 6-avgustdan 21-avgustga qadar.

• O‘sha vaqtdayoq festival o‘z davrining eng mahoratli rejissyorlarini to‘play olgan edi. Tomoshabinlar Rene Kler, Ernst Lyubich, Frenk Kapra va Govard Xouks filmlarini tomosha qilishgan. Tanlovni Lidoni jahon kino sanoati ramziga aylantirgan va an’anani boshlab bergan Ruben Mamulyaning “Doktor Jekil va janob Xayd” kartinasi ochib bergan.
• Venetsiya tez orada butun Yevropa va boshqa davlatlar kinoijodkorlari, tanqidchilari va tomoshabinlari uchrashadigan joyga aylandi. 1935-yilda jamoatchilik ishtiyoqi misli ko‘rilmagan darajaga yetganda tanlov dasturi joriy qilindi va rasmiy mukofotlar ta’sis etildi. Shu vaqtdan boshlab Venetsiya nafaqat madaniyat ramzi maqomini, balki jahon kinematografiyasida modani belgilab beruvchi yetakchi nomini mustahkamladi.
• Urushdan keyingi yillarda festival Yevropaning tiklanishini ramziy ma’noda ifodalagan bo‘lsa, 1960-yillarda norozilik va mafkuraviy to‘qnashuvlar maydoniga aylandi hamda XXI asrda mukofotlar mavsumining boshlang‘ich maydoni sifatida o‘zini namoyon etdi.
• Venetsiya tarixida jiddiy janjallar ham bo‘lib turgan. 1988-yilda Martin Skorseze ijodiga mansub “Isoning so‘nggi vasvasasi” filmining premyerasi norozilik va g‘azab bo‘ronini keltirib chiqardi, Franko Dzeffirelli esa norozilik belgisi sifatida o‘zining “Yosh Toskanini” kartinasini tanlovdan qaytarib oldi. 2019-yilda Roman Polanskining “Ofitser va josus” filmi diqqat markazida bo‘ldi – film muhokamasi rejissyorga qarshi ayblovlarga ulanib ketdi.

Hikoyamiz yoqdimi? Instagram va Telegram sahifalarimizga obuna bo‘ling — ularda yanada qiziq maqolalarni topasiz.